Chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp và biến chứng thường gặp

Chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả điều trị lâu dài và chất lượng sống của người bệnh. Trên thực tế lâm sàng, một ca phẫu thuật thành công chỉ mới giải quyết được khối u, trong khi quá trình hồi phục, kiểm soát hormone và theo dõi biến chứng sau mổ mới là giai đoạn ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng về sau. Nhiều bệnh nhân có xu hướng chủ quan sau phẫu thuật, dẫn đến việc theo dõi không đầy đủ, dùng hormone thay thế chưa đúng cách hoặc bỏ sót các dấu hiệu biến chứng sớm. Theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (American Thyroid Association – ATA), việc kiểm soát hormone không tối ưu và xử trí biến chứng chậm trễ là những nguyên nhân phổ biến làm suy giảm chất lượng sống, dù ung thư tuyến giáp có tỷ lệ sống còn rất cao.

Bài viết này, Thuốc Ung Thư cung cấp hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp một cách khoa học, dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và khuyến cáo y khoa hiện hành, nhằm giúp người bệnh hồi phục an toàn, hạn chế biến chứng và chủ động theo dõi sức khỏe lâu dài.

Phẫu thuật ung thư tuyến giáp là gì?

Ung thư tuyến giáp là bệnh lý ác tính ngày càng được ghi nhận nhiều trong những năm gần đây. Bệnh có thể liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ như rối loạn hệ miễn dịch, tiền sử tiếp xúc với phóng xạ, yếu tố di truyền hoặc ảnh hưởng từ một số loại thuốc sử dụng lâu dài.

Về mặt phân loại, ung thư tuyến giáp được chia thành hai nhóm chính là ung thư tuyến giáp không biệt hóa và ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. Trong đó, thể biệt hóa bao gồm ba dạng thường gặp: ung thư tuyến giáp thể nhú, thể nang và thể tủy, mỗi loại có đặc điểm tiến triển và tiên lượng khác nhau.

Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, kích thước khối u và mức độ xâm lấn, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định phẫu thuật ung thư tuyến giáp nhằm loại bỏ phần tuyến giáp bị tổn thương, có thể là cắt một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp. Đây được xem là phương pháp điều trị nền tảng, mang lại hiệu quả cao trong kiểm soát bệnh. Đặc biệt, nếu ung thư được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, khả năng điều trị thành công có thể đạt tới khoảng 90%.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến ung thư tuyến giáp

Hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp đúng cách

Chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hồi phục và phòng ngừa biến chứng. Nếu thực hiện không đúng, người bệnh có thể gặp tình trạng nhiễm trùng vết mổ, chậm lành thương hoặc ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Dưới đây là những hướng dẫn chi tiết giúp người bệnh hồi phục an toàn và hiệu quả hơn.

Chăm sóc và theo dõi vết mổ

Việc chăm sóc vết mổ đúng cách giúp hạn chế nhiễm khuẩn, giảm nguy cơ sẹo xấu và rút ngắn thời gian hồi phục.

• Giữ vết mổ sạch và khô: Người bệnh cần thay băng và sát trùng vùng cổ mỗi ngày theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong khoảng 7 ngày đầu sau phẫu thuật hoặc cho đến khi cắt chỉ, nên tránh để vết mổ tiếp xúc trực tiếp với nước, khói bụi và môi trường ô nhiễm.
• Lưu ý khi tắm rửa: Thông thường, người bệnh có thể tắm sau 3–5 ngày kể từ khi phẫu thuật, tùy theo chỉ định của bác sĩ. Khi tắm, cần che chắn kỹ vùng cổ để tránh nước chảy trực tiếp vào vết mổ. Nếu muốn sử dụng xà phòng gần khu vực này, hãy ưu tiên các sản phẩm dịu nhẹ, không mùi và thao tác thật nhẹ nhàng, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Thích nghi với cảm giác đau sau mổ: Sau phẫu thuật, vùng cổ có thể xuất hiện bầm tím nhẹ trong khoảng một tuần và cảm giác đau âm ỉ, không liên tục. Một số trường hợp có thể cảm nhận khó chịu kéo dài vài tuần đến một tháng. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể và sẽ giảm dần theo thời gian.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Người bệnh nên kiểm tra vết mổ hàng ngày để kịp thời phát hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như: sưng đỏ, đau rát tăng dần, chảy dịch hoặc mủ. Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần liên hệ ngay với bác sĩ để được thăm khám và xử trí sớm.
• Bảo vệ vùng cổ sau phẫu thuật: Hạn chế tối đa việc chạm tay vào vết mổ. Trong khoảng 4 tuần đầu, khi ho, hắt hơi hoặc tắm vòi sen, người bệnh không nên ngửa cổ ra sau để tránh làm căng vết mổ gây đau và ảnh hưởng quá trình lành thương. Ngoài ra, cần tránh để thú cưng tiếp xúc, liếm hoặc cào vào vùng cổ.
• Chăm sóc da và phòng ngừa sẹo: Sau khi vết mổ đã ổn định (thường từ tuần thứ 5 trở đi), người bệnh có thể sử dụng các loại kem hỗ trợ liền sẹo chứa collagen, peptide hoặc vitamin C. Nên chọn sản phẩm không chứa hương liệu, phẩm màu để hạn chế kích ứng da, đồng thời sử dụng theo tư vấn của bác sĩ.

Chế độ dinh dưỡng

Dinh dưỡng hợp lý là nền tảng quan trọng trong quá trình chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp, giúp người bệnh nhanh hồi phục, nâng cao thể trạng và hạn chế nguy cơ biến chứng hoặc tái phát. Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn khoa học, cân đối và phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại theo các nguyên tắc sau:

• Đảm bảo đủ năng lượng mỗi ngày: Sau phẫu thuật, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn để phục hồi tổn thương. Người bệnh nên cung cấp khoảng 25–40 kcal/kg cân nặng/ngày. Trong trường hợp đau rát cổ họng kéo dài khiến việc ăn uống khó khăn, có thể chuyển sang các món lỏng, mềm như cháo, súp, sữa… và cố gắng duy trì ít nhất 50% khẩu phần ăn thông thường để phòng ngừa suy dinh dưỡng.
• Chia nhỏ bữa ăn trong ngày: Thay vì ăn 3 bữa lớn, người bệnh nên chia khẩu phần thành khoảng 8–10 bữa nhỏ. Cách này giúp duy trì năng lượng ổn định, giảm áp lực lên cổ họng và hạn chế cảm giác đau rát khi nuốt.
• Ưu tiên tinh bột phức hợp: Mỗi ngày, người bệnh nên bổ sung khoảng 190–220 g tinh bột phức hợp từ các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và rau củ. Những thực phẩm này giàu chất chống oxy hóa, giúp no lâu và hạn chế các rối loạn chuyển hóa như thừa cân, tiểu đường – những yếu tố có thể ảnh hưởng không tốt đến tiên lượng bệnh.
• Bổ sung đủ chất xơ: Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa táo bón, tình trạng thường gặp do tác dụng phụ của thuốc sau phẫu thuật. Lượng chất xơ khuyến nghị khoảng 25–38 g/ngày, có nhiều trong rau xanh đậm, củ quả, khoai, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt.
• Đảm bảo nhu cầu protein: Protein giúp tái tạo mô, thúc đẩy sản sinh collagen và hỗ trợ làm lành vết mổ. Người bệnh nên cung cấp khoảng 60–70 g protein mỗi ngày từ các nguồn lành mạnh như thịt gia cầm bỏ da, cá, hải sản, trứng, các loại đậu và sữa ít béo.
• Bổ sung chất béo có lợi: Chất béo tốt (omega 3, 6, 9) có tác dụng kháng viêm và hỗ trợ phòng ngừa ung thư tái phát. Người bệnh nên ưu tiên sử dụng dầu thực vật, quả bơ, các loại hạt và cá béo, đồng thời hạn chế mỡ động vật và dầu ăn công nghiệp.
• Lựa chọn thực phẩm dễ nuốt, dễ tiêu: Trong giai đoạn đầu sau mổ, các món ăn mềm như cháo, súp, canh, món hầm sẽ giúp giảm kích thích cổ họng, hạn chế đau khi nuốt và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
• Kiểm soát lượng i-ốt phù hợp: Việc tiêu thụ quá nhiều hoặc quá ít i-ốt đều có thể ảnh hưởng không tốt đến tuyến giáp và nguy cơ tái phát bệnh. Người bệnh nên tuân thủ chỉ định của bác sĩ về lượng i-ốt phù hợp, thông qua các thực phẩm như hải sản, muối i-ốt, sữa và rau xanh.
• Uống đủ nước mỗi ngày: Người bệnh cần uống khoảng 1,5–2 lít nước/ngày để hỗ trợ đào thải độc tố, duy trì hoạt động chuyển hóa và rút ngắn thời gian hồi phục.
• Tránh các thực phẩm gây hại: Nên hạn chế hoặc kiêng hoàn toàn các món cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, đồ lên men, rượu bia, thức ăn quá mặn hoặc quá ngọt. Đồng thời, tránh sử dụng thực phẩm sống hoặc chưa chín kỹ để giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa và các biến chứng ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp.

Người bệnh nên ăn thức ăn lỏng (cháo, súp, sữa,…), cố gắng nạp ít nhất 50% khẩu phần lúc bình thường để tránh bị suy dinh dưỡng.

Sinh hoạt và vận động sau phẫu thuật

Bên cạnh việc chăm sóc vết mổ, điều chỉnh sinh hoạt và vận động hợp lý là yếu tố quan trọng giúp cơ thể nhanh hồi phục, hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp.

• Đảm bảo ngủ đủ giấc: Người bệnh nên ngủ tối thiểu 7–8 tiếng mỗi ngày. Trong những tuần đầu sau phẫu thuật, giấc ngủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng vì đây là thời điểm cơ thể tái tạo mô và phục hồi năng lượng. Cần tạo môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái và tránh thức khuya.
• Vận động nhẹ nhàng sớm: Ngay sau phẫu thuật, người bệnh nên bắt đầu đi lại nhẹ nhàng trong phòng hoặc quanh nhà. Việc vận động sớm giúp khí huyết lưu thông tốt hơn, giảm nguy cơ ứ trệ tuần hoàn và hỗ trợ vết thương mau lành.
• Tập các động tác cổ đơn giản: Sau khi được cắt chỉ (thường khoảng 7 ngày sau phẫu thuật), người bệnh có thể tập những bài tập cổ nhẹ nhàng như cúi – ngửa đầu, quay sang trái – phải với biên độ nhỏ. Các động tác này giúp vùng cổ dần thích nghi với vận động, hạn chế cứng cổ và cải thiện tầm vận động.
• Duy trì tập thể dục nhẹ: Khi cơ thể đã hồi phục ổn định (thường sau ít nhất 4 tuần), người bệnh có thể quay lại các hoạt động thể chất nhẹ như yoga, đi bộ nhanh, chạy bộ chậm hoặc thể dục nhịp điệu. Tuy nhiên, cần tránh các bài tập cường độ cao, nâng tạ nặng hoặc vận động mạnh vùng cổ để không ảnh hưởng đến vết mổ.

Theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm biến chứng

Việc theo dõi sức khỏe sau phẫu thuật giúp người bệnh chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời. Thời gian hồi phục nhanh hay chậm phụ thuộc vào loại phẫu thuật và mức độ can thiệp. Thông thường, phẫu thuật mở truyền thống sẽ cần thời gian hồi phục lâu hơn so với các kỹ thuật xâm lấn tối thiểu.

• Theo dõi tình trạng hạ canxi máu: Sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp, một số trường hợp tuyến cận giáp có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến giảm canxi trong máu. Đây thường là tình trạng tạm thời và được cải thiện khi bổ sung canxi theo chỉ định bác sĩ. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm: tê bì hoặc ngứa ran ở tay, chân và môi; cảm giác châm chích như kiến bò; co rút cơ, chuột rút; kèm theo lo lắng, đau đầu hoặc thay đổi tâm trạng.
• Theo dõi vùng cổ sau mổ: Ngay sau phẫu thuật, vùng cổ có thể sưng, cứng hoặc tê nhẹ. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể và sẽ giảm dần khi vết thương lành. Khi người bệnh không còn cảm giác đau nhiều và có thể quay đầu dễ dàng (thường sau khoảng 1 tuần), có thể lái xe hoặc tham gia các hoạt động thể thao không va chạm. Bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu thường khuyến khích thực hiện các bài tập nhẹ vùng cổ và vai để phục hồi chức năng vận động.
• Chế độ ăn uống phù hợp khi cổ còn đau: Trong giai đoạn cổ còn cứng và đau, người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt. Cần ăn chậm, nhai kỹ và uống đủ nước trong cũng như sau bữa ăn để tránh cảm giác vướng hoặc khó chịu ở vùng họng.

Một số biến chứng có thể gặp sau khi phẩu thuật

Sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp, người bệnh có thể gặp phải một số thay đổi tạm thời liên quan đến chức năng cơ thể. Đây là những phản ứng khá thường gặp và đa phần sẽ cải thiện dần theo thời gian nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách.

• Thay đổi giọng nói là tình trạng nhiều bệnh nhân lo lắng. Sau mổ, giọng có thể trở nên khàn hơn, nói nhanh mệt, khó phát âm to hoặc âm sắc khác trước. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự ảnh hưởng của dây thần kinh thanh quản trong quá trình phẫu thuật. Trong đa số trường hợp, giọng nói sẽ phục hồi sau vài ngày đến vài tuần, tùy cơ địa và mức độ can thiệp.
• Hạ canxi máu cũng có thể xảy ra nếu tuyến cận giáp bị ảnh hưởng. Khi nồng độ canxi giảm, người bệnh có thể cảm thấy tê bì tay chân, chuột rút, đau đầu hoặc co cơ nhẹ. Nếu xuất hiện tình trạng này, bác sĩ sẽ chỉ định bổ sung canxi hoặc vitamin D để nhanh chóng ổn định lại chỉ số sinh hóa trong máu.
• Sưng, căng hoặc tê vùng cổ sau mổ là phản ứng bình thường của cơ thể trong giai đoạn lành thương. Cảm giác này sẽ giảm dần theo thời gian. Để hỗ trợ phục hồi và duy trì độ linh hoạt của vùng cổ, bệnh nhân thường được hướng dẫn thực hiện các bài vận động nhẹ, an toàn theo chỉ định của bác sĩ.

Nhìn chung, những vấn đề sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp phần lớn chỉ mang tính tạm thời. Việc tuân thủ tái khám định kỳ và hướng dẫn điều trị sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và an toàn hơn.

Sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp, bệnh nhân có thể bị tê cứng, sưng đau vùng cổ

Cách phòng ngừa ung thư tuyến giáp tái phát sau phẫu thuật

Ngăn ngừa ung thư tuyến giáp tái phát là một quá trình lâu dài, bắt đầu ngay từ bước điều trị ban đầu. Trong đó, phẫu thuật ung thư tuyến giáp đóng vai trò then chốt nhằm loại bỏ khối u, mô tuyến giáp bị tổn thương và các hạch bạch huyết nghi ngờ di căn.

Đối với những trường hợp ung thư tuyến giáp thể biệt hóa có di căn hạch cổ, người bệnh thường được chỉ định cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp kết hợp nạo vét hạch cổ. Sau phẫu thuật, điều trị bổ trợ bằng iod phóng xạ (I-131) là bước quan trọng giúp tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại, từ đó làm giảm đáng kể nguy cơ tái phát tại chỗ hoặc di căn xa.

Sau khi hoàn tất phác đồ điều trị, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ, thông thường từ 3–6 tháng/lần tại các cơ sở chuyên khoa uy tín. Trong mỗi lần tái khám, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm cần thiết như định lượng hormon tuyến giáp, chụp X-quang, xạ hình hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác nhằm theo dõi diễn tiến bệnh và phát hiện sớm dấu hiệu tái phát nếu có.

Bên cạnh điều trị y tế, chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng hồi phục. Người từng phẫu thuật ung thư tuyến giáp nên duy trì chế độ ăn cân đối, đủ chất, đúng bữa; ưu tiên thực phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và giàu canxi để hỗ trợ sức khỏe xương. Đồng thời, cần hạn chế các món cay nóng, nhiều dầu mỡ và tránh sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, cà phê vì có thể ảnh hưởng đến tim mạch và quá trình hồi phục.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp tình trạng hạ canxi máu sau mổ. Khi xuất hiện các triệu chứng như tê tay chân, chuột rút, mệt mỏi, cần trao đổi sớm với bác sĩ để được theo dõi và điều chỉnh điều trị kịp thời.

Việc lựa chọn cơ sở y tế chuyên sâu với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và phác đồ điều trị cập nhật sẽ giúp nâng cao hiệu quả phẫu thuật ung thư tuyến giáp, hỗ trợ theo dõi lâu dài và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh sau điều trị.

Xem thêm

• Mổ ung thư tuyến giáp: Vai trò, kỹ thuật và các phương pháp mỗ
• Xạ trị ung thư tuyến giáp: Quy trình và những lưu ý cần biết
• Phẫu thuật ung thư tuyến giáp thể nhú: Phương pháp, quy trình và rủi ro

Kết luận

Chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp không chỉ là giai đoạn hồi phục sau mổ, mà là nền tảng quyết định chất lượng sống và tiên lượng lâu dài của người bệnh. Dù phẫu thuật đã loại bỏ khối u, việc theo dõi hormone, phát hiện sớm biến chứng và tái khám định kỳ mới là yếu tố giúp cơ thể ổn định, hạn chế tái phát và duy trì sức khỏe bền vững. Chủ động chăm sóc đúng cách, tuân thủ hướng dẫn y khoa và theo dõi lâu dài chính là chìa khóa để sống khỏe mạnh sau ung thư tuyến giáp.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về chăm sóc sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp (FAQ)

Sau mổ ung thư tuyến giáp bao lâu thì hồi phục hoàn toàn?

Thông thường:

• 2–4 tuần: hồi phục sinh hoạt cơ bản
• 2–3 tháng: ổn định thể trạng
• 6–12 tháng: ổn định hormone và giọng nói (nếu có khàn)

Sau phẫu thuật tuyến giáp có sinh hoạt và làm việc bình thường không?

CÓ. Phần lớn bệnh nhân:

• Lao động trí óc bình thường
• Sinh hoạt, tập thể dục nhẹ
• Phụ nữ vẫn có thể mang thai khi kiểm soát hormone tốt

Có cần kiêng nói sau mổ tuyến giáp không?

• Nên hạn chế nói to, nói nhiều trong 1–2 tuần đầu
• Không cần “im lặng tuyệt đối”
• Tập nói nhẹ nhàng giúp phục hồi tốt hơn