Nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp phổ biến hiện nay

Trong vòng hơn một thập kỷ trở lại đây, ung thư tuyến giáp được ghi nhận là một trong những loại ung thư có tốc độ gia tăng nhanh nhất trên thế giới. Điều đáng chú ý là bệnh không chỉ gặp ở người cao tuổi, mà ngày càng trẻ hóa, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi lao động. Nhiều trường hợp phát hiện bệnh hoàn toàn tình cờ khi đi siêu âm sức khỏe định kỳ, trong khi người bệnh không hề có triệu chứng rõ ràng. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: Nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp là gì? Liệu bệnh chỉ đến từ yếu tố di truyền, hay còn chịu tác động mạnh mẽ từ môi trường sống, thói quen sinh hoạt và các rối loạn nội tiết âm thầm?

Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất bệnh, phân tích các nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp phổ biến hiện nay dựa trên y văn và thực hành lâm sàng, từ đó chủ động hơn trong phòng ngừa và phát hiện sớm.

Ung thư tuyến giáp là gì?

Ung thư tuyến giáp là tình trạng các tế bào trong tuyến giáp phát triển bất thường và mất kiểm soát, tạo thành khối u ác tính. Dựa trên đặc điểm tế bào và mức độ tiến triển, bệnh được chia thành 4 nhóm chính, mỗi nhóm có tính chất và hướng điều trị khác nhau.

Ung thư tuyến giáp dạng nhú

Đây là loại phổ biến nhất trong các dạng ung thư tuyến giáp. Bệnh thường tiến triển chậm và có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm. Nhờ khả năng đáp ứng điều trị cao, tỷ lệ sống của người bệnh khá khả quan.

Ung thư tuyến giáp dạng nang

So với dạng nhú, loại này ít gặp hơn và thường xuất hiện ở người lớn tuổi. Ung thư tuyến giáp dạng nang và dạng nhú đều bắt nguồn từ tế bào nang của tuyến giáp, vì vậy thường được xếp vào nhóm ung thư tuyến giáp biệt hóa và áp dụng phác đồ điều trị tương tự nhau.

Ung thư tuyến giáp dạng tủy

Đây là dạng hiếm gặp, phát sinh từ các tế bào C của tuyến giáp. Một điểm đặc biệt của loại ung thư này là có yếu tố di truyền, do đó những người có người thân mắc bệnh cần được theo dõi và tầm soát định kỳ để phát hiện sớm.

Ung thư tuyến giáp không biệt hóa

Mặc dù chiếm tỷ lệ thấp, nhưng đây lại là dạng nguy hiểm nhất. Bệnh thường xảy ra ở người cao tuổi, tiến triển nhanh và khó điều trị hơn so với các loại ung thư tuyến giáp khác.

Trên thực tế, ung thư tuyến giáp dạng nhú và dạng nang chiếm khoảng 80–90% tổng số ca mắc. Phần lớn các trường hợp thuộc nhóm này có tốc độ phát triển chậm và có thể điều trị hiệu quả nếu được chẩn đoán sớm, giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.

Tỷ lệ mắc ung thư tuyến giáp hiện nay

Theo số liệu tổng hợp từ các tổ chức ung thư uy tín:

• Ung thư tuyến giáp nằm trong top 10 ung thư phổ biến nhất ở nữ giới
• Tỷ lệ mắc ở nữ cao gấp 3–4 lần nam giới
• Độ tuổi thường gặp: 30–55 tuổi

Tại Việt Nam, số ca ung thư tuyến giáp mới được phát hiện mỗi năm có xu hướng tăng đều, một phần do:

• Tăng cường tầm soát bằng siêu âm
• Nhận thức cộng đồng tốt hơn
• Nhưng đồng thời cũng phản ánh sự gia tăng thật sự của các yếu tố nguy cơ

Điều này cho thấy, việc tìm hiểu nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp không chỉ mang ý nghĩa học thuật, mà còn có giá trị thực tiễn trong dự phòng sức khỏe cộng đồng.

Nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp

Ung thư tuyến giáp không hình thành một cách ngẫu nhiên mà thường là kết quả của nhiều yếu tố tác động kéo dài. Các nghiên cứu cho thấy bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường sống, chế độ dinh dưỡng cũng như những rối loạn tuyến giáp có sẵn. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp giúp nâng cao ý thức phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm.

Yếu tố di truyền và biến đổi gen: Di truyền đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc ung thư tuyến giáp. Những người có người thân ruột thịt từng mắc bệnh thường có nguy cơ cao hơn so với người bình thường. Nhiều nghiên cứu đã phát hiện sự liên quan giữa ung thư tuyến giáp và các đột biến gen như RET, BRAF, RAS, gây rối loạn quá trình phân chia và kiểm soát tế bào. Đặc biệt, ở ung thư tuyến giáp thể tủy, yếu tố di truyền có thể di truyền qua nhiều thế hệ. Do đó, các gia đình có tiền sử bệnh nên chủ động tầm soát và theo dõi sức khỏe tuyến giáp định kỳ.

Phơi nhiễm bức xạ ion hóa: Tiếp xúc với bức xạ ion hóa là một trong những nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp đã được chứng minh rõ ràng. Những người từng xạ trị vùng đầu – cổ, làm việc trong môi trường phóng xạ hoặc chịu ảnh hưởng từ sự cố hạt nhân có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm đối tượng nhạy cảm nhất, do tuyến giáp hoạt động mạnh và dễ bị tổn thương dưới tác động của bức xạ.

Mất cân bằng i-ốt trong chế độ ăn: I-ốt là vi chất không thể thiếu cho hoạt động của tuyến giáp, tuy nhiên việc thiếu hoặc thừa i-ốt kéo dài đều có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp. Ở những vùng thiếu i-ốt, tỷ lệ mắc các bệnh tuyến giáp, trong đó có ung thư, thường cao hơn. Ngược lại, việc bổ sung i-ốt quá mức cũng có thể kích thích tuyến giáp hoạt động bất thường, làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến đổi tế bào không kiểm soát.

Chế độ ăn thiếu hoặc thừa i-ốt là nguyên nhân ung thư tuyến giáp

Các bệnh lý tuyến giáp kéo dài: Những bệnh tuyến giáp mạn tính như viêm tuyến giáp Hashimoto, bướu giáp đa nhân hoặc nhân giáp tồn tại lâu năm có thể trở thành nền tảng thuận lợi cho sự hình thành tế bào ung thư. Tình trạng viêm mạn tính khiến cấu trúc mô tuyến giáp bị thay đổi, làm tăng khả năng xuất hiện đột biến gen theo thời gian.

Độ tuổi và giới tính: Ung thư tuyến giáp có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, nhưng thường gặp nhất ở nhóm trung niên, đặc biệt từ 40 đến 60 tuổi. Phụ nữ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới, được cho là liên quan đến yếu tố nội tiết và sự dao động hormone. Ngoài ra, ở người lớn tuổi, bệnh có xu hướng tiến triển nhanh hơn và tiên lượng phức tạp hơn.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc ung thư tuyến giáp

Bên cạnh những nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố nguy cơ tiềm ẩn cũng có thể làm gia tăng khả năng hình thành ung thư tuyến giáp. Dù không phải là nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp ngay lập tức, các yếu tố này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào bất thường phát triển và tiến triển thành ác tính theo thời gian.

• Tiền sử bệnh lý tuyến giáp lành tính: Những người từng mắc bướu giáp, nhân giáp hoặc u tuyến giáp lành tính kéo dài cần đặc biệt theo dõi. Nếu không được kiểm soát và thăm khám định kỳ, các tổn thương này có nguy cơ biến đổi ác tính.
• Rối loạn nội tiết tố: Sự mất cân bằng hormone, nhất là ở phụ nữ, được xem là yếu tố góp phần làm tăng tỷ lệ mắc ung thư tuyến giáp. Điều này lý giải vì sao bệnh thường gặp hơn ở nữ giới so với nam giới.
• Tác động từ môi trường và hóa chất độc hại: Việc thường xuyên tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, kim loại nặng, hóa chất công nghiệp hoặc chất phóng xạ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tuyến giáp và làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ung thư.
• Lối sống thiếu lành mạnh: Hút thuốc lá, chế độ ăn uống mất cân đối, thiếu vi chất cần thiết cùng với tình trạng căng thẳng kéo dài có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, từ đó tạo điều kiện cho bệnh lý ác tính phát triển.

Việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ và chủ động thay đổi lối sống, kết hợp thăm khám tuyến giáp định kỳ, đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa và phát hiện sớm ung thư tuyến giáp.

Stress kéo dài là một yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc ung thư tuyến giáp

Ung thư tuyến giáp có thực sự nguy hiểm?

Khi nhắc đến ung thư tuyến giáp, ngoài việc tìm hiểu nguyên nhân, nhiều người lo lắng nhất là mức độ nguy hiểm của bệnh. Trên thực tế, mức độ nghiêm trọng không giống nhau ở mọi trường hợp mà phụ thuộc chủ yếu vào loại ung thư và thời điểm phát hiện.

Phổ biến nhất là ung thư tuyến giáp thể nhú và thể nang. Hai thể này chiếm tỷ lệ cao trong tổng số ca mắc và thường tiến triển chậm. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ, khả năng kiểm soát bệnh và tiên lượng sống rất khả quan.

Ngược lại, ung thư tuyến giáp thể tủy và thể không biệt hóa có tính chất ác tính cao hơn. Những thể này dễ xâm lấn, di căn nhanh và việc điều trị thường phức tạp, từ đó làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được theo dõi sát sao.

Ở các giai đoạn muộn, ung thư tuyến giáp có thể lan sang những cơ quan quan trọng như phổi, gan hoặc xương. Khi đó, người bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng nề mà còn suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.

Có thể thấy, dù một số thể ung thư tuyến giáp có diễn tiến chậm và tiên lượng tốt, nhưng sự chủ quan hoặc trì hoãn điều trị vẫn có thể khiến bệnh trở nên nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng. Việc thăm khám định kỳ và phát hiện sớm đóng vai trò then chốt trong hiệu quả điều trị.

Các phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp hiện nay

Việc lựa chọn phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại ung thư, giai đoạn bệnh, mức độ lan rộng và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Thông thường, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị nhằm đạt hiệu quả tối ưu. Tin vui là phần lớn các trường hợp ung thư tuyến giáp có tiên lượng tốt và khả năng kiểm soát bệnh cao nếu được phát hiện sớm.

Trước khi quyết định điều trị, người bệnh cần trao đổi kỹ lưỡng với bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc nội tiết để hiểu rõ lợi ích, rủi ro, tác dụng phụ cũng như mục tiêu điều trị phù hợp với từng giai đoạn bệnh.

Mục tiêu điều trị ung thư tuyến giáp

Tùy từng trường hợp cụ thể, điều trị ung thư tuyến giáp có thể hướng đến các mục tiêu khác nhau:

Điều trị triệt để: Khi bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn sớm, mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư. Trong y học, các bác sĩ thường dùng khái niệm “thuyên giảm hoàn toàn” thay vì “chữa khỏi”, do vẫn tồn tại nguy cơ tái phát trong tương lai.

Kiểm soát bệnh lâu dài: Với những trường hợp ung thư không thể điều trị dứt điểm, các phương pháp điều trị sẽ tập trung làm chậm sự phát triển và lan rộng của khối u, giúp người bệnh duy trì chất lượng sống ổn định.

Giảm nhẹ triệu chứng: Khi ung thư ở giai đoạn muộn, điều trị có thể nhằm giảm đau, giảm chèn ép hoặc cải thiện các triệu chứng khó chịu do khối u gây ra.

Phẫu thuật tuyến giáp

Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến và quan trọng nhất trong ung thư tuyến giáp. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp. Trong một số trường hợp, các hạch bạch huyết vùng cổ lân cận cũng được loại bỏ để đánh giá và hạn chế nguy cơ tái phát.

Với ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm chưa di căn, phẫu thuật đơn thuần có thể mang lại hiệu quả rất cao. Sau mổ, người bệnh thường cần dùng hormone tuyến giáp thay thế suốt đời để duy trì hoạt động chuyển hóa bình thường của cơ thể.

Điều trị bằng iodine phóng xạ

Iodine phóng xạ thường được chỉ định sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại trong cơ thể. Phương pháp này tận dụng đặc tính hấp thụ iodine của tế bào tuyến giáp.

Iodine phóng xạ có thể được sử dụng dưới dạng viên nang hoặc dung dịch uống. Khi vào cơ thể, chất phóng xạ tập trung chủ yếu vào tế bào ung thư tuyến giáp và phá hủy chúng, trong khi các mô khác hầu như không bị ảnh hưởng. Phần lớn chất phóng xạ sẽ được đào thải ra ngoài sau vài ngày.

Lưu ý, phương pháp này không hiệu quả với ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc thể không biệt hóa do các tế bào này không hấp thụ iodine.

Xạ trị ngoài

Xạ trị sử dụng tia bức xạ năng lượng cao chiếu trực tiếp vào vùng có tế bào ung thư nhằm tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự phát triển của chúng. Phương pháp này thường được áp dụng khi ung thư tuyến giáp không đáp ứng với iodine phóng xạ hoặc trong trường hợp bệnh tái phát tại chỗ.

Hóa trị và điều trị toàn thân

Hóa trị sử dụng thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc làm chậm quá trình phân chia tế bào. Trong thực tế, hóa trị ít được dùng cho ung thư tuyến giáp, nhưng có thể được cân nhắc khi bệnh đã di căn xa hoặc không còn đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.

Ngoài ra, một số trường hợp có thể được chỉ định các liệu pháp toàn thân hoặc điều trị nhắm trúng đích theo phác đồ hiện đại.

Theo dõi sau điều trị

Sau khi hoàn tất điều trị, người bệnh ung thư tuyến giáp cần được theo dõi định kỳ lâu dài. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu đo nồng độ thyroglobulin – một chỉ dấu giúp phát hiện sớm nguy cơ còn sót hoặc tái phát ung thư tuyến giáp dạng nhú và dạng nang.

Bên cạnh đó, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như xạ hình tuyến giáp hoặc siêu âm vùng cổ cũng có thể được thực hiện định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh.

Cách phòng ngừa ung thư tuyến giáp hiệu quả

Phòng ngừa luôn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tuyến giáp. Khi hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và chủ động điều chỉnh lối sống, mỗi người hoàn toàn có thể giảm thiểu khả năng mắc ung thư tuyến giáp cũng như các bệnh lý liên quan. Dưới đây là những biện pháp được các chuyên gia khuyến nghị:

Khám sức khỏe định kỳ là một biện pháp hỗ trợ phòng ngừa ung thư tuyến giáp

• Thăm khám và tầm soát sức khỏe định kỳ: Việc kiểm tra tuyến giáp thường xuyên giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Phát hiện sớm chính là chìa khóa để điều trị hiệu quả và hạn chế biến chứng.
• Xây dựng chế độ ăn uống cân đối i-ốt: I-ốt là vi chất thiết yếu cho hoạt động của tuyến giáp. Cần đảm bảo cung cấp đủ i-ốt thông qua chế độ ăn hợp lý, tránh tình trạng thiếu hoặc dư thừa. Đồng thời, nên bổ sung đa dạng thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất để nâng cao sức đề kháng tổng thể.
• Hạn chế phơi nhiễm bức xạ không cần thiết: Bức xạ ion hóa là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp. Do đó, chỉ nên thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT hay xạ trị khi có chỉ định y khoa rõ ràng và được kiểm soát chặt chẽ.
• Duy trì lối sống năng động, kiểm soát stress: Tập luyện thể dục đều đặn kết hợp với việc quản lý căng thẳng giúp cân bằng nội tiết, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ tuyến giáp hoạt động ổn định hơn.
• Theo dõi và điều trị sớm các bệnh lý tuyến giáp lành tính: Những rối loạn hoặc khối u tuyến giáp lành tính nếu không được kiểm soát đúng cách có thể tiềm ẩn nguy cơ tiến triển xấu. Việc can thiệp kịp thời sẽ góp phần giảm nguy cơ chuyển thành ác tính.

Xem thêm

• Dấu hiệu ung thư tuyến giáp giai đoạn đầu bạn không nên bỏ qua
• Ung thư tuyến giáp có nguy hiểm không? Tỷ lệ chữa khỏi là bao nhiêu
• Ung thư tuyến giáp sống được bao lâu​? Tỷ lệ sống qua từng giai đoạn

Kết luận

Nguyên nhân gây ung thư tuyến giáp là sự kết hợp phức tạp giữa yếu tố di truyền, phơi nhiễm phóng xạ, rối loạn nội tiết, bệnh lý tuyến giáp kéo dài và tác động của môi trường sống hiện đại. Việc hiểu đúng các nguyên nhân này không chỉ giúp người đọc tránh tâm lý chủ quan mà còn tạo nền tảng quan trọng để chủ động tầm soát sớm, kiểm soát nguy cơ và can thiệp kịp thời. Khi ung thư tuyến giáp được phát hiện ở giai đoạn sớm, khả năng điều trị hiệu quả và duy trì chất lượng sống lâu dài là hoàn toàn khả thi.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân ung thư tuyến giáp (FAQ)

Ung thư tuyến giáp có lây không?

Không. Ung thư tuyến giáp không phải bệnh truyền nhiễm và không lây từ người sang người.

Nhân giáp có phải là ung thư không?

Không phải tất cả. Đa số nhân giáp là lành tính, nhưng vẫn cần theo dõi định kỳ để loại trừ nguy cơ ác tính.

Trẻ em có thể mắc ung thư tuyến giáp không?

Có, nhưng hiếm. Nguy cơ tăng lên nếu trẻ từng phơi nhiễm phóng xạ.

Ung thư tuyến giáp có di truyền không?

Một số thể có yếu tố di truyền, đặc biệt là ung thư tuyến giáp thể tủy, nhưng phần lớn các trường hợp là do nhiều yếu tố kết hợp.