Phương pháp xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin

U lympho không Hodgkin là nhóm bệnh ung thư phát sinh từ các tế bào lympho – một thành phần quan trọng của hệ miễn dịch. Các tế bào này hiện diện trong hạch bạch huyết, tủy xương, lách, tuyến ức, amidan và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Khi xuất hiện các đột biến gen, tế bào lympho tăng sinh mất kiểm soát, không chết theo chu trình tự nhiên và dần hình thành khối u. Các tế bào ác tính này có thể lan theo hệ bạch huyết hoặc đường máu đến nhiều cơ quan khác nhau. Khác với bệnh Hodgkin lymphoma có sự hiện diện của tế bào Reed–Sternberg đặc trưng, u lympho không Hodgkin bao gồm một nhóm rất lớn các bệnh lý với cơ chế sinh học đa dạng, tiên lượng và chiến lược điều trị cũng khác nhau đáng kể. Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phân loại hơn 80 thể u lympho không Hodgkin dựa trên đặc điểm mô học, miễn dịch học và di truyền phân tử. Cùng Thuốc Ung Thư tìm hiểu chi tiết về các phương pháp xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin hiện nay dễ hiểu.

Tổng quan về u lympho không Hodgkin

U lympho không Hodgkin là một dạng ung thư của hệ bạch huyết

U lympho không Hodgkin là nhóm bệnh ung thư phát sinh từ hệ bạch huyết – một phần quan trọng của hệ miễn dịch có vai trò nhận diện và loại bỏ vi khuẩn, virus cũng như các tác nhân gây hại cho cơ thể. Khi các tế bào lympho phát triển bất thường, chúng có thể hình thành khối u và làm suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của hệ miễn dịch.

Khác với nhiều loại ung thư chỉ xuất hiện ở một cơ quan nhất định, u lympho không Hodgkin có thể hình thành tại hạch bạch huyết hoặc ở nhiều cơ quan khác như lá lách, tủy xương, amidan, đường tiêu hóa và một số mô ngoài hạch. Bệnh có xu hướng lan đến nhiều vị trí trong cơ thể thông qua hệ bạch huyết và đường máu nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Dựa trên nguồn gốc của tế bào ung thư, bệnh được chia thành hai nhóm chính:

• U lympho tế bào B: Đây là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm phần lớn các trường hợp được chẩn đoán. Tế bào lympho B có chức năng tạo ra kháng thể để nhận diện và vô hiệu hóa các tác nhân gây bệnh. Khi những tế bào này bị đột biến, chúng có thể tăng sinh mất kiểm soát và hình thành khối u.
• U lympho tế bào T: Ít gặp hơn so với thể tế bào B. Bình thường, tế bào lympho T có nhiệm vụ tiêu diệt trực tiếp các tế bào bị nhiễm virus hoặc tế bào bất thường trong cơ thể. Khi xảy ra biến đổi ác tính, các tế bào này cũng có thể phát triển thành u lympho với đặc điểm lâm sàng và phương pháp điều trị riêng.

Hiện nay, u lympho không Hodgkin được phân thành nhiều thể bệnh khác nhau, mỗi thể có tốc độ tiến triển, mức độ ác tính và tiên lượng riêng. Vì vậy, việc chẩn đoán chính xác loại bệnh ngay từ đầu sẽ giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

U lympho không Hodgkin có thể gây ra những dấu hiệu nào?

Các triệu chứng của u lympho không Hodgkin thường xuất hiện âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác. Mức độ biểu hiện ở mỗi người không giống nhau, phụ thuộc vào vị trí khối u, giai đoạn bệnh cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp mà người bệnh cần lưu ý:

Nổi hạch bất thường

Đây là một trong những biểu hiện điển hình của bệnh. Hạch có thể xuất hiện ở vùng cổ, nách hoặc bẹn, thường sưng to nhưng không gây đau. Các hạch có xu hướng tồn tại trong thời gian dài hoặc tiếp tục tăng kích thước nếu không được đánh giá và điều trị.

Sưng hạch ở vùng cổ là dấu hiệu bệnh u lympho không Hodgkin

Đau hoặc khó chịu ở vùng bụng

Khi các hạch bạch huyết hoặc cơ quan trong ổ bụng bị ảnh hưởng, người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, đầy bụng hoặc chướng bụng. Một số trường hợp còn xuất hiện cảm giác no nhanh dù ăn rất ít.

Sốt kéo dài và mệt mỏi

Nhiều người bệnh thường xuyên sốt không rõ nguyên nhân, đặc biệt là sốt nhẹ kéo dài. Đi kèm với đó là tình trạng mệt mỏi, giảm sức chịu đựng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc hằng ngày.

Đổ mồ hôi nhiều vào ban đêm

Đổ mồ hôi ban đêm là triệu chứng khá đặc trưng của bệnh. Người bệnh có thể ra nhiều mồ hôi đến mức phải thay quần áo hoặc ga trải giường, ngay cả khi thời tiết không nóng.

Sụt cân không rõ nguyên nhân

Nếu cân nặng giảm đáng kể trong thời gian ngắn mà không thay đổi chế độ ăn uống hoặc luyện tập, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám sớm.

Ho kéo dài hoặc khó thở

Khi hạch bạch huyết trong lồng ngực phát triển lớn, chúng có thể chèn ép đường hô hấp, gây ho khan, cảm giác tức ngực hoặc khó thở. Triệu chứng này cần được đánh giá kỹ để xác định nguyên nhân.

Chán ăn, ăn kém ngon miệng

Người mắc u lympho không Hodgkin có thể bị giảm cảm giác thèm ăn, nhanh no hoặc ăn không còn ngon miệng. Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể dễ suy nhược và thiếu dinh dưỡng.

Buồn nôn và nôn

Ở một số trường hợp, đặc biệt khi bệnh ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn hoặc nôn, làm giảm chất lượng cuộc sống.

Rối loạn tiêu hóa

Táo bón, đầy hơi hoặc thay đổi thói quen đại tiện có thể xảy ra nếu bệnh tác động đến đường tiêu hóa hoặc do khối hạch chèn ép các cơ quan trong ổ bụng.

Triệu chứng thần kinh

Trong những trường hợp hiếm gặp, khi bệnh lan đến hệ thần kinh trung ương, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu kéo dài, rối loạn ý thức hoặc co giật. Đây là những dấu hiệu nghiêm trọng cần được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Khi nào nên đi khám?

Các triệu chứng kể trên không chỉ gặp ở u lympho không Hodgkin mà còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, nếu bạn có hạch sưng kéo dài trên 2 tuần, sốt không rõ nguyên nhân, sụt cân nhanh, đổ mồ hôi đêm hoặc xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Việc phát hiện sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị cũng như tiên lượng lâu dài.

Xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin: Khi nào được chỉ định và những điều người bệnh cần biết

Xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin là một trong những phương pháp quan trọng trong điều trị bệnh, đặc biệt ở những trường hợp tổn thương còn khu trú hoặc cần kiểm soát triệu chứng tại chỗ. Tùy vào từng thể bệnh, giai đoạn và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ phù hợp nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

Xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin là gì?

Xạ trị là phương pháp sử dụng các tia bức xạ năng lượng cao như tia X, electron hoặc proton để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc ngăn chặn chúng tiếp tục phát triển và phân chia.

Đối với u lympho không Hodgkin, hình thức được áp dụng phổ biến nhất là xạ trị chùm tia ngoài. Máy xạ trị sẽ phát tia từ bên ngoài cơ thể, tập trung chính xác vào vùng có tế bào ung thư nhằm hạn chế ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh.

Việc điều trị được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa xạ trị ung thư, dựa trên kế hoạch điều trị đã được tính toán kỹ lưỡng.

Khi nào người bệnh được chỉ định xạ trị?

Không phải mọi trường hợp u lympho không Hodgkin đều cần xạ trị. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định dựa trên nhiều yếu tố như loại mô bệnh học, giai đoạn bệnh, kích thước khối u và đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.

Xạ trị thường được áp dụng trong các trường hợp:

• Người bệnh ở giai đoạn sớm, khi tổn thương chỉ khu trú tại một hoặc hai vùng hạch bạch huyết lân cận.
• Sau hóa trị nhằm loại bỏ các tế bào ung thư còn sót lại, giảm nguy cơ tái phát.
• Kết hợp với hóa trị trong một số phác đồ điều trị để tăng hiệu quả kiểm soát bệnh.
• Khối u có kích thước lớn (thường từ khoảng 7–10 cm trở lên), cần xạ trị bổ sung sau điều trị toàn thân.
• Người bệnh giai đoạn tiến triển có triệu chứng đau, chèn ép hoặc khó chịu tại vị trí tổn thương, khi đó xạ trị liều thấp có thể giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Việc lựa chọn thời điểm và liều lượng xạ trị sẽ được cá thể hóa cho từng người bệnh.

Phác đồ xạ trị được thực hiện như thế nào?

Phác đồ xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin được xây dựng riêng cho từng bệnh nhân. Kế hoạch điều trị bao gồm:

• Tổng liều bức xạ cần sử dụng.
• Số lần xạ trị.
• Thời gian điều trị.
• Vị trí cần chiếu xạ.

Thông thường, người bệnh sẽ được xạ trị theo nhiều buổi trong vài tuần liên tiếp. Trước khi bắt đầu, bác sĩ sẽ tiến hành mô phỏng và lập kế hoạch điều trị nhằm đảm bảo tia xạ tập trung chính xác vào vùng bệnh, đồng thời giảm tối đa ảnh hưởng đến các cơ quan khỏe mạnh.

Xạ trị điều trị bệnh u lympho không Hodgkin ở giai đoạn muộn

Những tác dụng phụ có thể gặp

Cũng như nhiều phương pháp điều trị ung thư khác, xạ trị có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vùng cơ thể được chiếu xạ, liều điều trị và thể trạng của từng người.

Một số tác dụng phụ thường gặp gồm:

• Mệt mỏi.
• Buồn nôn.
• Da vùng chiếu xạ đỏ hoặc kích ứng nhẹ.
• Khô miệng nếu điều trị vùng đầu cổ.
• Rụng tóc tạm thời tại vị trí được chiếu xạ.
• Rối loạn tiêu hóa khi xạ trị vùng bụng hoặc vùng chậu.

Ngoài ra, từng vị trí điều trị có thể phát sinh những vấn đề đặc hiệu. Ví dụ:

• Xạ trị vùng ngực có thể gây viêm phổi do tia xạ.
• Xạ trị vào vùng có tủy xương có thể làm giảm số lượng tế bào máu, dẫn đến thiếu máu hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Đa số các tác dụng phụ sẽ cải thiện dần sau khi kết thúc liệu trình điều trị nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách.

Những ảnh hưởng lâu dài cần lưu ý

Bên cạnh các tác dụng phụ xuất hiện trong quá trình điều trị, một số ảnh hưởng muộn có thể xảy ra sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, mặc dù không phải người bệnh nào cũng gặp phải.

Các nguy cơ có thể bao gồm:

• Tổn thương tim hoặc mạch máu nếu vùng điều trị gần các cơ quan này.
• Tăng nguy cơ xuất hiện ung thư thứ phát do ảnh hưởng của tia xạ.
• Suy giảm chức năng sinh sản hoặc vô sinh khi xạ trị vùng chậu.

Trước khi bắt đầu điều trị, người bệnh nên trao đổi kỹ với bác sĩ về các lợi ích, nguy cơ cũng như các biện pháp bảo tồn khả năng sinh sản nếu có nhu cầu sinh con trong tương lai.

Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi xạ trị?

Để quá trình điều trị diễn ra thuận lợi, người bệnh nên:

• Tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ và lịch hẹn xạ trị.
• Thông báo ngay nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường trong quá trình điều trị.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý và uống đủ nước.
• Chăm sóc vùng da được chiếu xạ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Tái khám đúng lịch để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các tác dụng phụ nếu có.

Xem thêm

• Phương pháp điều trị U lympho không Hodgkin ở trẻ em hiện nay
• Các dấu hiệu bệnh u lympho không Hodgkin ở trẻ em
• Chẩn đoán u lympho không Hodgkin ở trẻ em như thế nào?

Kết luận

Xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin là phương pháp điều trị quan trọng, đặc biệt ở bệnh nhân giai đoạn sớm, khối u còn sót sau hóa trị hoặc cần kiểm soát triệu chứng tại chỗ. Với sự phát triển của các kỹ thuật xạ trị hiện đại như IMRT, VMAT và IGRT, hiệu quả điều trị ngày càng được nâng cao trong khi tác dụng phụ được giảm thiểu đáng kể.

Việc lựa chọn xạ trị cần được cá thể hóa dựa trên loại u lympho, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Vì vậy, người bệnh nên tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám đúng hẹn và trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để đạt kết quả điều trị tối ưu.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Xạ trị điều trị u lympho không Hodgkin có chữa khỏi bệnh không?

Ở nhiều trường hợp giai đoạn sớm hoặc kết hợp đúng với hóa trị, xạ trị có thể góp phần kiểm soát bệnh lâu dài và tăng khả năng khỏi bệnh.

2. Xạ trị có đau không?

Không. Người bệnh không cảm thấy đau trong quá trình chiếu xạ, mỗi buổi điều trị thường chỉ kéo dài khoảng 10–20 phút.

3. Sau xạ trị người bệnh có bị nhiễm phóng xạ không?

Không. Xạ trị ngoài không khiến cơ thể lưu giữ phóng xạ, người bệnh có thể sinh hoạt và tiếp xúc bình thường với người thân sau mỗi buổi điều trị.

4. Một liệu trình xạ trị kéo dài bao lâu?

Tùy từng trường hợp, liệu trình thường kéo dài từ 2–5 tuần với khoảng 5 buổi điều trị mỗi tuần