Xạ hình phổi là gì? Có gây hại gì cho sức khỏe không?

Xạ hình phổi là một trong những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh quan trọng trong lĩnh vực y học hạt nhân, giúp đánh giá chức năng thông khí và tuần hoàn máu tại phổi một cách chi tiết. Tuy nhiên, khi được bác sĩ chỉ định thực hiện, không ít người bệnh cảm thấy lo lắng vì có liên quan đến “chất phóng xạ”. Nhiều câu hỏi thường gặp được đặt ra như: Xạ hình phổi có nguy hiểm không? Có gây ung thư hay ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe không? Trên thực tế, kỹ thuật này đã được ứng dụng rộng rãi tại nhiều bệnh viện lớn trên thế giới nhờ khả năng phát hiện sớm các bất thường mà X-quang hoặc CT thông thường đôi khi khó nhận biết. Đặc biệt, trong chẩn đoán thuyên tắc phổi – một tình trạng có thể đe dọa tính mạng – xạ hình phổi được xem là phương pháp hỗ trợ rất giá trị. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ xạ hình phổi là gì, quy trình thực hiện ra sao, có tác dụng phụ hay không và những lưu ý quan trọng trước khi thực hiện.

Xạ hình phổi là gì?

Xạ hình phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh trong chuyên ngành y học hạt nhân, được sử dụng để đánh giá hoạt động chức năng của phổi thông qua việc ghi nhận sự phân bố của chất phóng xạ liều rất thấp trong cơ thể. Kỹ thuật này giúp bác sĩ quan sát khả năng lưu thông không khí và tuần hoàn máu tại phổi, từ đó phát hiện sớm những bất thường mà các phương pháp hình ảnh thông thường đôi khi khó nhận biết.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh sẽ được đưa chất đánh dấu phóng xạ vào cơ thể bằng đường hít hoặc tiêm tĩnh mạch. Sau đó, hệ thống gamma camera sẽ ghi nhận các tia gamma phát ra từ chất phóng xạ và chuyển đổi thành hình ảnh chức năng của phổi trên máy tính. Những vùng phổi hoạt động tốt sẽ cho tín hiệu rõ và đồng đều, trong khi các khu vực tổn thương hoặc suy giảm chức năng sẽ hiển thị bất thường.

Thông thường, xạ hình phổi bao gồm hai kỹ thuật chính:

• Xạ hình thông khí: đánh giá sự lưu thông của không khí trong phổi.
• Xạ hình tưới máu: khảo sát lượng máu được đưa đến từng vùng phổi.

Ở người khỏe mạnh, thông khí và tưới máu có sự tương ứng hài hòa với nhau. Khi xuất hiện tình trạng mất cân đối giữa hai yếu tố này, đặc biệt là vùng phổi vẫn thông khí nhưng giảm tưới máu, bác sĩ có thể nghĩ đến nguy cơ thuyên tắc phổi hoặc các bệnh lý mạch máu phổi khác.

Xạ hình phổi có giá trị cao trong phát hiện sớm các rối loạn chức năng

Khi nào cần thực hiện xạ hình phổi?

Xạ hình phổi là phương pháp giúp đánh giá đồng thời chức năng thông khí và tưới máu của phổi. Kỹ thuật này thường được chỉ định trong nhiều tình huống lâm sàng nhằm hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân gây khó thở, rối loạn hô hấp hoặc các bất thường liên quan đến tuần hoàn phổi.

Một trong những ứng dụng quan trọng của xạ hình phổi là hỗ trợ chẩn đoán thuyên tắc phổi – tình trạng huyết khối làm tắc động mạch phổi. Thông qua việc so sánh giữa khả năng thông khí và tưới máu, bác sĩ có thể phát hiện các vùng phổi xuất hiện sự mất cân đối chức năng, từ đó nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

Ngoài ra, phương pháp này còn giúp đánh giá hoạt động của từng vùng phổi, xác định khu vực suy giảm chức năng hoặc giảm lưu lượng máu nuôi. Đây là thông tin có giá trị trong quá trình theo dõi bệnh lý hô hấp mạn tính cũng như trước khi thực hiện phẫu thuật phổi.

Trong thực tế lâm sàng, xạ hình phổi còn được ứng dụng để hỗ trợ đánh giá nhiều bệnh lý như ung thư phổi, giãn phế quản, lao phổi, áp xe phổi hoặc các bất thường của hệ mạch máu phổi. Kỹ thuật này cũng có thể phối hợp với khảo sát hệ tĩnh mạch nhằm phát hiện nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu và các biến chứng liên quan.

Bên cạnh vai trò chẩn đoán, xạ hình phổi còn hữu ích trong theo dõi sau điều trị hoặc sau phẫu thuật, giúp bác sĩ đánh giá mức độ hồi phục chức năng hô hấp và hiệu quả can thiệp.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng phù hợp để thực hiện kỹ thuật này. Những bệnh nhân đang bị viêm phổi cấp, suy tuần hoàn phổi nặng hoặc tăng áp động mạch phổi mức độ nặng thường cần được cân nhắc kỹ trước khi chỉ định. Đối với phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc người có shunt tim – phổi, bác sĩ sẽ đánh giá lợi ích và nguy cơ nhằm đảm bảo an toàn cũng như độ chính xác của kết quả chẩn đoán.

Xạ hình phổi có ảnh hưởng đến sức khỏe không?

Xạ hình phổi là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh trong y học hạt nhân, được sử dụng để đánh giá chức năng thông khí và tuần hoàn máu tại phổi. Phương pháp này thường được chỉ định trong các trường hợp nghi ngờ thuyên tắc phổi, rối loạn thông khí hoặc hỗ trợ theo dõi một số bệnh lý hô hấp.

Nhiều người lo ngại về mức độ an toàn của kỹ thuật này do có sử dụng chất phóng xạ. Tuy nhiên, trên thực tế, lượng chất đánh dấu phóng xạ dùng trong xạ hình phổi rất thấp và nằm trong ngưỡng an toàn cho phép. Các chất này thường được cơ thể đào thải qua nước tiểu hoặc đường hô hấp sau thời gian ngắn nên nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe là rất thấp.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh có thể được tiêm tĩnh mạch hoặc hít chất đánh dấu phóng xạ tùy theo mục đích khảo sát. Hầu hết các trường hợp đều không gặp tác dụng phụ đáng kể. Một số phản ứng hiếm gặp có thể xuất hiện như cảm giác hơi khó chịu tại vị trí tiêm, chóng mặt nhẹ hoặc khó chịu thoáng qua khi hít khí phóng xạ.

So với lợi ích trong chẩn đoán và phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm ở phổi, đặc biệt là thuyên tắc động mạch phổi, thì mức độ rủi ro của xạ hình phổi được đánh giá là thấp. Đây hiện vẫn là kỹ thuật được ứng dụng phổ biến tại nhiều cơ sở y tế chuyên sâu về hô hấp và tim mạch.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng phù hợp để thực hiện kỹ thuật này. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc người có bệnh lý tim – phổi nặng cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi chỉ định nhằm đảm bảo an toàn tối đa.

Xạ hình phổi nhìn chung là một kỹ thuật an toàn và ít gây hại cho sức khỏe khi được thực hiện đúng chỉ định

Những lưu ý quan trọng trước và sau khi xạ hình phổi

Để quá trình xạ hình phổi diễn ra thuận lợi và cho kết quả chính xác, người bệnh nên lưu ý một số vấn đề sau:

• Chủ động thông báo với bác sĩ nếu đang mang thai, cho con bú hoặc có tiền sử dị ứng thuốc, dị ứng protein hay các bệnh lý đặc biệt.
• Đa số trường hợp không cần nhịn ăn trước khi thực hiện, tuy nhiên nên tuân thủ đúng hướng dẫn từ nhân viên y tế
• Nên mặc quần áo rộng rãi, thoải mái và hạn chế mang theo trang sức hoặc vật dụng kim loại vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.
• Trong quá trình ghi hình, cần giữ cơ thể ổn định, tránh cử động nhiều để hạn chế sai lệch kết quả.
• Thực hiện đúng hướng dẫn khi hít hoặc tiêm chất đánh dấu phóng xạ để đảm bảo hình ảnh thu được rõ nét và phản ánh chính xác chức năng phổi.
• Sau khi hoàn tất xạ hình phổi, nên uống nhiều nước để hỗ trợ cơ thể đào thải chất phóng xạ nhanh hơn.
• Nên thực hiện kỹ thuật tại cơ sở y tế uy tín, có đội ngũ chuyên môn và hệ thống máy móc đạt chuẩn để đảm bảo an toàn cũng như độ chính xác trong chẩn đoán.

Nhìn chung, xạ hình phổi là phương pháp tương đối an toàn, ít xâm lấn và có giá trị cao trong phát hiện các bất thường tại phổi. Người bệnh không nên quá lo lắng khi được chỉ định thực hiện kỹ thuật này, nhưng cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả và hạn chế tối đa các rủi ro không mong muốn.

Sau khi thực hiện, nên uống nhiều nước để hỗ trợ đào thải chất phóng xạ ra khỏi cơ thể nhanh hơn

Xem thêm

• Sinh thiết màng phổi là gì ? Khi nào nên và không nên thực hiện
• Xét nghiệm NSE là gì? Chỉ số xét nghiệm NSE bao nhiêu là nguy hiểm
• Cảnh báo các dấu hiệu tràn dịch màng phổi thường gặp không nên bỏ qua

Kết luận

Xạ hình phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp đánh giá chính xác chức năng thông khí và tuần hoàn máu trong phổi. Dù sử dụng dược chất phóng xạ liều thấp, kỹ thuật này nhìn chung an toàn khi được thực hiện đúng chỉ định và dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa. Việc hiểu rõ quy trình, lợi ích và các lưu ý cần thiết sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn trước khi thực hiện xạ hình phổi, đồng thời hỗ trợ phát hiện sớm nhiều bệnh lý hô hấp nguy hiểm.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về xạ hình phổi (FAQ)

Xạ hình phổi có đau không?

Không. Người bệnh chỉ có thể cảm thấy hơi khó chịu nhẹ khi tiêm dược chất phóng xạ, còn quá trình ghi hình hoàn toàn không gây đau.

Xạ hình phổi có nguy hiểm không?

Phương pháp này tương đối an toàn vì sử dụng liều phóng xạ thấp và chất phóng xạ thường được đào thải nhanh khỏi cơ thể.

Bao lâu chất phóng xạ sẽ hết trong cơ thể?

Thông thường, phần lớn dược chất phóng xạ sẽ được đào thải trong vòng 24–48 giờ thông qua nước tiểu và mồ hôi.

Xạ hình phổi có cần nhịn ăn không?

Đa số trường hợp không cần nhịn ăn, tuy nhiên người bệnh nên làm theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ hoặc cơ sở y tế.

Phụ nữ mang thai có được xạ hình phổi không?

Cần thông báo cho bác sĩ nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai để được cân nhắc chỉ định phù hợp.