Ung thư lưỡi giai đoạn cuối: Triệu chứng, điều trị và tiên lượng

Ung thư lưỡi là một trong những dạng ung thư khoang miệng nguy hiểm nhưng thường bị bỏ qua ở giai đoạn sớm. Nhiều người chủ quan với các vết loét lưỡi kéo dài, đau rát khi ăn uống hay cảm giác vướng víu trong miệng, cho đến khi bệnh tiến triển nặng và được chẩn đoán ở giai đoạn cuối. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư khoang miệng nằm trong top 20 loại ung thư phổ biến nhất toàn cầu, trong đó ung thư lưỡi chiếm tỷ lệ đáng kể. Đáng lo ngại là hơn 60% bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể khả năng điều trị triệt để và tiên lượng sống.

Bài viết này, Thuốc Ung Thư sẽ giúp bạn hiểu một cách đầy đủ, khoa học nhưng dễ hiểu về ung thư lưỡi giai đoạn cuối: từ bản chất bệnh, nguyên nhân, triệu chứng điển hình cho đến mức độ nguy hiểm và các phương pháp chẩn đoán hiện nay.

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối là gì?

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối (còn gọi là ung thư lưỡi giai đoạn IV) là mức độ tiến triển nặng nhất của bệnh, khi các tổn thương ác tính đã xâm lấn sâu và lan rộng trong khoang miệng. Ở giai đoạn này, các vết loét không chỉ xuất hiện ở bờ lưỡi mà còn có thể lan ra toàn bộ bề mặt lưỡi, mặt dưới, đầu lưỡi và các mô xung quanh.

Người bệnh thường phải đối mặt với những cơn đau dữ dội kéo dài, kèm theo mùi hôi miệng rõ rệt, tình trạng chảy máu dễ xảy ra và khó kiểm soát. Do hệ miễn dịch suy giảm, các ổ loét rất dễ bị bội nhiễm, thậm chí có thể gây chảy máu nhiều, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời.

Ở giai đoạn cuối của ung thư lưỡi, các khối u hoặc cục cứng thường dễ sờ thấy tại bờ tự do của lưỡi. Trong nhiều trường hợp, tổn thương còn xuất hiện đồng thời ở mặt trên, mặt dưới hoặc lan tới đầu lưỡi, gây khó khăn nghiêm trọng trong việc ăn uống, nói chuyện và sinh hoạt hằng ngày.

Ung thư lưỡi vẫn là một bệnh lý chưa được nhiều người tại Việt Nam nhận thức đầy đủ. Về bản chất, đây là một dạng ung thư thuộc khoang miệng, xảy ra khi các tế bào ác tính phát triển mất kiểm soát, xâm nhập và phá hủy các tế bào khỏe mạnh xung quanh, làm suy giảm nhanh chóng chức năng của lưỡi và các cơ quan liên quan.

Thế nào là ung thư lưỡi giai đoạn cuối?

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối thường tương ứng với giai đoạn IV theo phân loại TNM (Tumor – Node – Metastasis).

Đây là giai đoạn mà:

• Khối u đã xâm lấn sâu vào cơ lưỡi, sàn miệng, hàm, họng
• Có di căn hạch cổ lớn
• Hoặc đã di căn xa (phổi, gan, xương…)

Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị không chỉ là kéo dài sự sống, mà còn tập trung vào giảm đau, duy trì chất lượng sống và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh.

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối hay còn gọi là ung thư lưỡi giai đoạn IV

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc ung thư lưỡi

Nhiều nghiên cứu cho thấy, ung thư lưỡi giai đoạn cuối thường là hậu quả của việc bệnh không được phát hiện sớm hoặc bị bỏ qua trong thời gian dài. Một số yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm:

• Thói quen nhai trầu, hút thuốc lá và vệ sinh răng miệng kém kéo dài
• Thường xuyên sử dụng rượu bia, chất kích thích trong nhiều năm
• Làm việc hoặc sinh sống trong môi trường có bức xạ, hóa chất độc hại
• Yếu tố di truyền từ người thân trong gia đình
• Nhiễm virus HPV – tác nhân liên quan mật thiết đến nhiều bệnh ung thư vùng đầu – cổ
• Chế độ ăn uống thiếu hụt dưỡng chất, sinh hoạt không điều độ

Thực tế cho thấy, nếu ung thư lưỡi được phát hiện và điều trị ngay từ giai đoạn sớm, khả năng kiểm soát bệnh có thể đạt tới hơn 90%. Ngược lại, khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn cuối, việc điều trị trở nên phức tạp hơn rất nhiều, chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Dấu hiệu ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Ở giai đoạn cuối, ung thư lưỡi không chỉ khu trú tại khoang miệng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ sức khỏe người bệnh. Các biểu hiện lúc này thường rõ ràng, tiến triển nhanh và gây suy kiệt nghiêm trọng. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp của ung thư lưỡi giai đoạn cuối mà người bệnh và gia đình cần đặc biệt lưu ý.

Sụt cân nhanh, cơ thể suy nhược: Người bệnh thường giảm cân rõ rệt trong thời gian ngắn dù không có chủ ý ăn kiêng. Nguyên nhân đến từ việc khối u phát triển mạnh, làm rối loạn chuyển hóa và khiến việc ăn uống trở nên vô cùng khó khăn. Cơ thể dần suy kiệt, sức đề kháng giảm sút nghiêm trọng.

Mệt mỏi kéo dài, không rõ nguyên nhân: Cảm giác mệt mỏi, uể oải gần như thường trực, ngay cả khi nghỉ ngơi. Đây là hậu quả của tình trạng thiếu dinh dưỡng, đau đớn kéo dài và sự tấn công liên tục của tế bào ung thư lên các cơ quan trong cơ thể.

Rối loạn tiêu hóa: Ở giai đoạn muộn, hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng rõ rệt. Người bệnh có thể ăn rất ít nhưng lại nhanh no, kèm theo cảm giác đầy bụng, chướng hơi. Một số trường hợp xuất hiện buồn nôn, rối loạn đại tiện, phân có chất nhầy hoặc thay đổi bất thường về số lần đi tiêu.

Sốt kéo dài: Nhiều bệnh nhân ung thư lưỡi giai đoạn cuối thường xuyên bị sốt nhẹ hoặc sốt cao tái diễn. Tình trạng này có thể kéo dài hàng tuần đến hàng tháng, liên quan đến nhiễm trùng, hoại tử khối u hoặc phản ứng viêm toàn thân.

Đi đại tiện nhiều lần trong ngày: Người bệnh có cảm giác muốn đi ngoài liên tục nhưng sau khi đi vẫn thấy bụng căng tức, khó chịu. Phân thường không thành khuôn, đôi khi lẫn chất nhầy – dấu hiệu cho thấy chức năng tiêu hóa đang bị rối loạn nghiêm trọng.

Hơi thở có mùi hôi nặng: Khi khối u ở lưỡi bị hoại tử hoặc nhiễm trùng, khoang miệng sẽ xuất hiện mùi hôi rất khó chịu. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng của ung thư lưỡi ở giai đoạn tiến triển, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và tâm lý người bệnh.

Chảy máu lưỡi bất thường: Lưỡi có thể xuất hiện các tổn thương loét sâu, màu sắc bất thường, dễ chảy máu dù chỉ va chạm nhẹ. Một số trường hợp có kèm mủ, đau nhiều và vết loét lan nhanh sang các vùng xung quanh trong khoang miệng.

Gặp nhiều khó khăn khi ăn uống và giao tiếp: Khối u lớn khiến người bệnh đau khi nhai, nuốt hoặc nói chuyện. Cơn đau có thể lan sang tai, mũi hoặc vùng hàm. Ngoài ra, người bệnh còn thường xuyên tăng tiết nước bọt, đau tức vùng gan, da đổi màu hoặc xuất hiện các biểu hiện toàn thân khác.

Xem thêm: Dấu hiệu của ung thư lưỡi bạn dễ bỏ qua nhất

Nguyên nhân gây ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Thực tế lâm sàng cho thấy, phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện khi ung thư lưỡi đã tiến triển đến giai đoạn cuối, trong khi nguyên nhân khởi phát ban đầu rất khó xác định rõ ràng. Tuy nhiên, các chuyên gia đã chỉ ra một số yếu tố nguy cơ có mối liên hệ chặt chẽ với ung thư lưỡi giai đoạn 4, bao gồm:

Thói quen hút thuốc lá kéo dài: Thuốc lá được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khói thuốc chứa hàng nghìn chất độc hại, trong đó có nhiều chất sinh ung thư, gây tổn thương niêm mạc khoang miệng và lưỡi. Người hút thuốc càng lâu năm, nguy cơ tiến triển đến ung thư lưỡi giai đoạn cuối càng cao, đồng thời còn dễ mắc các ung thư khác như phổi, thực quản hay vùng hạ họng.

Lạm dụng rượu bia và chất kích thích: Việc sử dụng rượu bia thường xuyên làm niêm mạc lưỡi bị kích ứng mạn tính, tạo điều kiện cho tế bào ác tính hình thành và phát triển. Trên thực tế, nhiều bệnh nhân ung thư lưỡi giai đoạn cuối có tiền sử uống rượu bia kéo dài, đặc biệt khi kết hợp cùng hút thuốc lá, nguy cơ bệnh tăng lên gấp nhiều lần.

Tiếp xúc với tia phóng xạ trong thời gian dài: Những người làm việc trong môi trường có bức xạ ion hóa hoặc từng xạ trị vùng đầu – cổ có thể đối mặt với nguy cơ tổn thương DNA tế bào. Đây cũng là một trong những yếu tố làm tăng khả năng phát triển ung thư lưỡi ở giai đoạn muộn.

Yếu tố di truyền: Mặc dù không phổ biến, nhưng yếu tố gia đình vẫn đóng vai trò nhất định. Người có người thân từng mắc ung thư lưỡi hoặc các ung thư vùng đầu – cổ sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với dân số chung.

Nhiễm virus HPV: Một số chủng virus HPV có khả năng gây biến đổi tế bào niêm mạc miệng và lưỡi. Nhiễm HPV kéo dài, đặc biệt khi không được phát hiện và theo dõi, có thể làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư lưỡi giai đoạn cuối.

Chế độ ăn uống thiếu cân đối: Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, thiếu chất xơ và các vitamin quan trọng như A, D, E… khiến sức đề kháng của niêm mạc suy giảm. Lâu dài, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các tổn thương tiền ung thư phát triển thành bệnh lý ác tính.

Lạm dụng rượu bia và chất kích thích là nguyên nhân gây ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Xem thêm: Nguyên nhân ung thư lưỡi thường gặp hiện nay ít người biết

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối có chữa được không?

Khi ung thư lưỡi đã tiến triển đến giai đoạn 4, khả năng điều trị khỏi hoàn toàn gần như không còn. Ở thời điểm này, mục tiêu điều trị không còn là chữa khỏi bệnh mà tập trung vào kiểm soát sự phát triển của khối u, hạn chế di căn, giảm đau, cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Theo các thống kê y khoa, tỷ lệ sống trên 5 năm của bệnh nhân ung thư lưỡi giai đoạn cuối chỉ vào khoảng 30%. Việc can thiệp điều trị ở giai đoạn này chủ yếu giúp làm chậm tốc độ tiến triển của bệnh, giảm các triệu chứng khó chịu và nâng đỡ thể trạng cho người bệnh.

Chính vì vậy, phát hiện ung thư lưỡi ở giai đoạn sớm đóng vai trò then chốt, giúp nâng cao cơ hội điều trị thành công. Khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường tại vùng lưỡi hoặc khoang miệng, người bệnh cần chủ động thăm khám sớm để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Xem thêm: Ung thư lưỡi có chữa được không? Điều trị thế nào hiệu quả?

Tiên lượng sống của ung thư lưỡi giai đoạn cuối phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Tiên lượng sống ở bệnh nhân ung thư lưỡi giai đoạn cuối không giống nhau ở tất cả các trường hợp mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, trong đó bao gồm:

Mức độ di căn của tế bào ung thư: Nếu ung thư lưỡi được phát hiện sớm, khi tế bào ác tính còn khu trú tại lưỡi, khả năng kiểm soát bệnh sẽ cao hơn. Ngược lại, ở giai đoạn cuối, tế bào ung thư thường đã di căn đến hạch bạch huyết, mạch máu hoặc xâm lấn các cơ quan lân cận, chèn ép dây thần kinh, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn và tiên lượng sống suy giảm rõ rệt.

Khả năng kiểm soát và loại bỏ khối u: Trong một số trường hợp, nếu khối u vẫn còn khả năng can thiệp, phẫu thuật kết hợp xạ trị hoặc hóa trị có thể được chỉ định nhằm giảm kích thước u, hạn chế biến chứng. Tuy nhiên, khi ung thư đã lan rộng, việc loại bỏ hoàn toàn khối u gần như không khả thi, hiệu quả điều trị vì thế cũng bị hạn chế.

Thời điểm phát hiện bệnh: Ung thư lưỡi càng được chẩn đoán muộn thì tiên lượng càng xấu. Khi khối u đã phát triển lớn, xâm lấn sâu và di căn rộng, nguy cơ biến chứng nặng và tử vong tăng cao. Thực tế cho thấy, ung thư lưỡi giai đoạn cuối là giai đoạn điều trị phức tạp nhất, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa và chăm sóc giảm nhẹ lâu dài.

Xem thêm: Ung thư lưỡi sống được bao lâu? Tỷ lệ sống của bệnh

Điều trị ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Không ít người cho rằng ung thư lưỡi giai đoạn cuối đồng nghĩa với dấu chấm hết cho sự sống. Thực tế, quan điểm này chưa hoàn toàn chính xác. Với sự tiến bộ của y học hiện đại, người bệnh vẫn có cơ hội kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng cuộc sống và trong một số trường hợp có thể kiểm soát bệnh hiệu quả nếu được điều trị đúng cách và kịp thời.

Phẫu thuật

Phẫu thuật vẫn là phương pháp nền tảng trong điều trị các bệnh ung thư, bao gồm cả ung thư lưỡi ở giai đoạn muộn. Bác sĩ sẽ tiến hành loại bỏ phần lưỡi bị tổn thương do khối u, đồng thời nạo vét các hạch bạch huyết vùng cổ nếu phát hiện dấu hiệu di căn. Mục tiêu của phương pháp này là hạn chế tối đa sự lan rộng của tế bào ung thư sang các cơ quan lân cận.

Trong một số trường hợp khối u gây chảy máu nhiều và khó kiểm soát, bác sĩ có thể chỉ định thắt động mạch cảnh ngoài nhằm giảm nguy cơ mất máu nghiêm trọng. Nếu ca phẫu thuật được thực hiện tại cơ sở y tế chuyên sâu, với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, khả năng kéo dài sự sống cho người bệnh là hoàn toàn khả thi.

Xạ trị

Đối với ung thư lưỡi giai đoạn cuối, xạ trị thường được chỉ định kết hợp với phẫu thuật. Khi tế bào ung thư đã xâm lấn sâu hoặc di căn vào xương, việc chỉ phẫu thuật đơn thuần sẽ không thể loại bỏ triệt để bệnh. Lúc này, xạ trị đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt các tế bào ung thư còn tồn tại và giúp giảm đau, cải thiện triệu chứng cho người bệnh.

Tuy nhiên, xạ trị cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ như: viêm loét niêm mạc miệng, khô miệng kéo dài, sạm hoặc bỏng da vùng chiếu xạ, thậm chí loét da. Người bệnh cần được theo dõi sát và chăm sóc đúng cách để hạn chế tối đa những ảnh hưởng không mong muốn này.

Hóa trị

Trong trường hợp thể trạng người bệnh suy yếu, khối u nằm ở vị trí phức tạp hoặc liên quan đến nhiều dây thần kinh quan trọng, hóa trị có thể được ưu tiên. Phương pháp này sử dụng thuốc hóa chất đưa vào cơ thể qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch nhằm ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.

Hóa trị thường được thực hiện trong thời gian dài vì không loại bỏ khối u ngay lập tức mà giúp làm khối u nhỏ dần theo thời gian. Khi kích thước khối u đã được kiểm soát ở mức an toàn, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật để loại bỏ hoàn toàn phần tổn thương còn lại. Hiện nay, các phác đồ điều trị có thể bao gồm hóa trị đơn thuần hoặc phối hợp nhiều loại thuốc để tăng hiệu quả.

Theo các nghiên cứu y khoa, tỷ lệ sống sau 5 năm của người bệnh ung thư lưỡi giai đoạn cuối có thể đạt khoảng 43,4% nếu đáp ứng tốt với điều trị. Con số này cho thấy bệnh không hoàn toàn vô vọng như nhiều người vẫn nghĩ. Việc giữ tinh thần lạc quan, tuân thủ phác đồ điều trị và được chăm sóc y tế toàn diện chính là chìa khóa giúp người bệnh có thêm nghị lực, từng bước chiến đấu và vượt qua bệnh tật.

Chăm sóc người bệnh ung thư lưỡi giai đoạn cuối đúng cách

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị do bác sĩ chuyên khoa chỉ định, chăm sóc toàn diện đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với người bệnh ung thư lưỡi giai đoạn cuối. Chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng và tinh thần phù hợp không chỉ giúp người bệnh giảm bớt khó chịu mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống và hỗ trợ kéo dài thời gian sống.

Về dinh dưỡng, người bệnh cần được cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất thiết yếu. Nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ nhai và dễ tiêu hóa như cháo, súp, thực phẩm xay nhuyễn. Các loại thức ăn quá cay, nhiều dầu mỡ, nhiều đường hoặc có tính kích thích cần được hạn chế tối đa để tránh gây tổn thương thêm cho vùng lưỡi và niêm mạc miệng. Đồng thời, người bệnh tuyệt đối không sử dụng rượu bia, thuốc lá hay các loại nước ngọt có gas vì những yếu tố này có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Thay vì ăn nhiều trong một bữa, nên chia nhỏ khẩu phần ăn trong ngày, kết hợp ăn chậm và nhai kỹ nhằm giảm áp lực lên hệ tiêu hóa. Việc đảm bảo giấc ngủ đầy đủ và đúng giờ cũng giúp cơ thể hồi phục tốt hơn. Bên cạnh đó, yếu tố tinh thần không kém phần quan trọng: người bệnh cần được động viên, hạn chế căng thẳng, giữ tâm lý lạc quan để tăng khả năng thích nghi và chống chọi với bệnh tật.

Vệ sinh răng miệng hằng ngày đúng cách giúp phòng ngừa viêm nhiễm, giảm mùi hôi và hạn chế nguy cơ biến chứng tại chỗ. Người bệnh cũng nên tránh tiếp xúc với môi trường khói bụi, ô nhiễm để bảo vệ hệ hô hấp và sức khỏe tổng thể. Nếu thể trạng cho phép, các bài vận động nhẹ nhàng hoặc tập thể dục phù hợp sẽ hỗ trợ cải thiện tuần hoàn, tăng cường miễn dịch và nâng cao thể lực.

Cuối cùng, người bệnh ung thư lưỡi giai đoạn cuối cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau tăng, khó nuốt nhiều hơn, chảy máu hoặc suy kiệt nhanh, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.

Vệ sinh răng miệng hằng ngày là chăm sóc người bệnh ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Xem thêm

• Ung thư lưỡi giai đoạn đầu: Dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả
• Ung thư lưỡi giai đoạn 2: Nguyên nhân, cách phát hiện sớm và điều trị

Kết luận

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối là một bệnh lý nghiêm trọng nhưng không đồng nghĩa với tuyệt vọng. Với y học hiện đại, người bệnh hoàn toàn có thể giảm đau, kéo dài thời gian sống và giữ được phẩm giá và chất lượng sống. Phát hiện sớm, điều trị đúng và chăm sóc toàn diện chính là chìa khóa quan trọng nhất.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về ung thư lưỡi giai đoạn cuối (FAQ)

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối có chữa khỏi được không?

Hầu hết không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát và kéo dài thời gian sống.

Có nên tiếp tục điều trị không?

Quyết định nên dựa trên:

• Mong muốn người bệnh
• Lợi ích thực tế
• Chất lượng sống

Điều trị có đau không?

Có thể gây khó chịu, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát đau nếu được chăm sóc đúng.