Ung thư lưỡi là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và hướng điều trị

Ung thư lưỡi là một trong những bệnh lý ác tính thuộc nhóm ung thư khoang miệng – đầu cổ, có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Điều đáng lo ngại là bệnh thường khởi phát âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với nhiệt miệng, viêm loét thông thường, khiến nhiều người chủ quan và phát hiện ở giai đoạn muộn.

Theo các chuyên gia ung bướu, nếu được chẩn đoán sớm, ung thư lưỡi có khả năng điều trị hiệu quả và cải thiện đáng kể thời gian sống. Ngược lại, khi bệnh tiến triển, nguy cơ di căn và biến chứng sẽ tăng nhanh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng nói, ăn uống và chất lượng sống của người bệnh. Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư sẽ giúp bạn hiểu rõ ung thư lưỡi là gì, các giai đoạn tiến triển, triệu chứng điển hình, nguyên nhân – yếu tố nguy cơ, từ đó chủ động hơn trong việc nhận biết và thăm khám kịp thời.

Tổng quan về ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi là gì?

Ung thư lưỡi là một dạng ung thư vùng khoang miệng, hình thành khi các tế bào tại lưỡi xuất hiện sự biến đổi bất thường và phát triển mất kiểm soát. Phần lớn các trường hợp bắt nguồn từ lớp biểu mô phủ bề mặt lưỡi, đặc biệt là các tế bào vảy – loại tế bào mỏng, dẹt giữ vai trò bảo vệ niêm mạc miệng. Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau, thường gặp nhất là vùng lưỡi trước và khu vực gốc lưỡi phía sau.

Ở giai đoạn sớm, ung thư lưỡi thường không gây ra triệu chứng điển hình, các biểu hiện dễ bị nhầm lẫn với viêm loét thông thường trong khoang miệng. Chính vì vậy, không ít người bệnh chủ quan, chỉ phát hiện khi tổn thương đã lan rộng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn uống, nói chuyện. Việc chẩn đoán muộn khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp và làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh.

Ung thư lưỡi thuộc nhóm ung thư nào?

Trong phân loại y khoa, ung thư lưỡi được xếp vào:

• Ung thư khoang miệng
• Thuộc nhóm ung thư đầu – cổ

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị, vì ung thư đầu cổ thường cần phác đồ đa mô thức, kết hợp nhiều chuyên khoa như tai mũi họng, răng hàm mặt, ung bướu.

Phân loại ung thư lưỡi

Lưỡi được chia thành hai khu vực chính gồm phần trước lưỡi và phần gốc lưỡi, mỗi vị trí có đặc điểm và cách phân loại ung thư khác nhau.

• Phần trước lưỡi chiếm khoảng 2/3 chiều dài toàn bộ lưỡi, là vùng có thể dễ dàng nhìn thấy khi mở miệng. Khi các tế bào ác tính xuất hiện tại khu vực này, bệnh được xếp vào nhóm ung thư khoang miệng.
• Phần gốc lưỡi nằm sâu phía trong, chiếm khoảng 1/3 còn lại và tiếp giáp gần với vùng họng. Ung thư phát sinh tại khu vực này được phân loại là ung thư họng miệng. Do vị trí khó quan sát, ung thư gốc lưỡi thường có xu hướng được phát hiện muộn hơn và dễ gây ảnh hưởng đến chức năng nuốt, nói.

Ung thư lưỡi là một dạng ung thư vùng khoang miệng

Các giai đoạn của ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi được phân chia thành nhiều giai đoạn khác nhau nhằm đánh giá mức độ tiến triển của bệnh, từ đó giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Thông thường, bệnh được chia từ giai đoạn 0 đến giai đoạn IV, phản ánh sự thay đổi từ tổn thương sớm đến tình trạng xâm lấn và di căn.

Giai đoạn 0 (ung thư tại chỗ)

Đây là giai đoạn sớm nhất của ung thư lưỡi, còn gọi là ung thư biểu mô tại chỗ. Ở thời điểm này, các tế bào bất thường mới chỉ xuất hiện ở lớp bề mặt niêm mạc lưỡi hoặc khoang miệng và chưa xâm lấn sâu. Nếu được phát hiện và can thiệp sớm, khả năng điều trị khỏi rất cao.

Giai đoạn I

Ung thư lưỡi giai đoạn I được xác định khi khối u có kích thước không quá 2cm và chưa lan đến các hạch bạch huyết. Người bệnh thường chưa có triệu chứng rõ ràng, do đó việc thăm khám định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm.

Giai đoạn II

Ở giai đoạn này, khối u lớn hơn 2cm nhưng chưa vượt quá 4cm. Tuy kích thước tăng lên, ung thư vẫn chưa di căn đến hạch bạch huyết, vì vậy cơ hội điều trị hiệu quả vẫn còn khá tốt nếu được can thiệp kịp thời.

Giai đoạn III

Ung thư lưỡi giai đoạn III cho thấy bệnh đã tiến triển hơn, khi khối u lớn trên 4cm hoặc đã lan tới hạch bạch huyết vùng cổ. Việc điều trị ở giai đoạn này thường cần phối hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị.

Giai đoạn IV

Đây là giai đoạn nặng nhất của ung thư lưỡi, khi tế bào ung thư có khả năng xâm lấn rộng và di căn xa. Bệnh có thể lan sang:

• Các cấu trúc lân cận như xương hàm hoặc những khu vực khác trong khoang miệng
• Nhiều hạch bạch huyết ở cổ, hạch lớn hoặc xuất hiện ở cả hai bên cổ
• Các cơ quan ở xa, phổ biến nhất là phổi

Ngoài ra, ung thư lưỡi giai đoạn IV có nguy cơ tái phát cao ngay cả sau điều trị, có thể tái phát tại vị trí ban đầu, hạch bạch huyết hoặc ở cơ quan khác trong cơ thể.

Ung thư lưỡi có những triệu chứng gì?

Ung thư lưỡi là một trong những bệnh ung thư vùng khoang miệng thường gặp, nhưng lại dễ bị bỏ sót do các dấu hiệu ban đầu khá mờ nhạt. Việc nhận biết triệu chứng theo từng giai đoạn giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

Ung thư lưỡi giai đoạn sớm

Ở giai đoạn đầu, ung thư lưỡi thường tiến triển âm thầm, triệu chứng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý lành tính trong miệng. Nhiều người vì chủ quan nên không đi khám, làm mất đi cơ hội điều trị sớm.

Một số biểu hiện có thể gặp bao gồm:

• Cảm giác vướng hoặc khó chịu ở lưỡi, giống như có dị vật mắc lại, cảm giác này thường thoáng qua và không liên tục.
• Xuất hiện vùng gồ hoặc mảng bất thường trên bề mặt lưỡi, niêm mạc có thể đổi màu sang trắng hoặc đỏ, sờ thấy chắc, có thể là tổn thương xơ cứng hoặc vết loét nhỏ lâu lành.
• Nổi hạch cổ: một số trường hợp có thể sờ thấy hạch ở vùng cổ, tuy nhiên hạch thường nhỏ và không đau.

Ung thư lưỡi giai đoạn toàn phát

Khi bệnh bước sang giai đoạn toàn phát, các dấu hiệu biểu hiện rõ ràng hơn và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày, đây cũng là thời điểm nhiều bệnh nhân được chẩn đoán.

Những triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau lưỡi kéo dài, cơn đau tăng lên khi nói chuyện, nhai hoặc ăn đồ cay nóng; đôi khi đau lan lên tai.
• Tăng tiết nước bọt, gây cảm giác khó chịu trong khoang miệng.
• Chảy máu miệng, máu lẫn trong nước bọt khiến nước bọt có màu hồng hoặc đỏ.
• Hơi thở có mùi hôi do tổ chức ung thư bị hoại tử.
• Khó nói, khó nuốt, lưỡi kém linh hoạt, có thể kèm khít hàm.
• Nhiễm trùng tại chỗ, người bệnh có biểu hiện sốt, mệt mỏi, chán ăn.
• Sụt cân do đau khi ăn uống và ảnh hưởng của bệnh lý ác tính.
• Khi thăm khám, bác sĩ có thể nhận thấy ổ loét hoặc khối u lớn trên lưỡi. Tổn thương có xu hướng lan nhanh, dễ chảy máu; một số trường hợp không loét mà xuất hiện khối cứng đội niêm mạc, bên trong có hoại tử.

Ung thư lưỡi giai đoạn toàn phát hơi thở có mùi do tổn thương hoại tử

Ung thư lưỡi ở giai đoạn tiến triển

Khi bệnh bước sang giai đoạn tiến triển, tổn thương ở lưỡi thường biểu hiện rõ ràng dưới dạng loét. Các vết loét có xu hướng ăn sâu, lan rộng sang bề mặt hoặc mặt dưới của lưỡi, gây đau nhiều và khó chịu kéo dài. Vùng tổn thương dễ bị bội nhiễm, có mùi hôi miệng, thường xuyên chảy máu, thậm chí có thể xuất huyết nặng nếu va chạm.

Do cảm giác đau đớn rõ rệt, trong quá trình thăm khám, bác sĩ đôi khi cần sử dụng thuốc gây tê để người bệnh giảm phản xạ và hợp tác tốt hơn.

Ung thư lưỡi giai đoạn cuối

Ở giai đoạn cuối, các biểu hiện của ung thư lưỡi trở nên rầm rộ hơn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn trạng của người bệnh:

• Sụt cân nhanh chóng: Cân nặng giảm rõ rệt dù không chủ động ăn kiêng, cho thấy bệnh đang tiến triển nặng.
• Cơ thể suy nhược, mệt mỏi kéo dài: Người bệnh thường xuyên cảm thấy kiệt sức, giảm khả năng sinh hoạt và lao động.
• Rối loạn tiêu hóa: Có thể gặp tình trạng ăn nhanh no, đầy bụng, buồn nôn, rối loạn đại tiện hoặc xuất hiện máu trong phân.
• Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân: Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng viêm nhiễm hoặc diễn biến xấu của bệnh.
• Hạch di căn: Hạch thường xuất hiện ở vùng dưới cằm, dưới hàm; ít gặp hơn ở chuỗi hạch cảnh.
• Tổn thương tại lưỡi: Vị trí thường gặp nhất là bờ tự do của lưỡi, ngoài ra còn có thể xuất hiện ở mặt dưới, mặt trên hoặc đầu lưỡi với tỷ lệ thấp hơn.

Lưu ý quan trọng: Trên thực tế, ung thư lưỡi hoàn toàn có thể được phát hiện sớm nếu người bệnh chú ý đến những thay đổi bất thường dù nhỏ ở vùng lưỡi và khoang miệng. Nhiều triệu chứng ban đầu khá giống với các bệnh răng miệng thông thường, vì vậy không nên chủ quan. Khi nhận thấy lưỡi có vết loét lâu lành, đau kéo dài hoặc thay đổi bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân gây ung thư lưỡi

Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác dẫn đến ung thư lưỡi. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy căn bệnh này thường liên quan đến sự tác động kéo dài của các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là thói quen sinh hoạt và tình trạng sức khỏe răng miệng.

Một trong những yếu tố phổ biến nhất là hút thuốc lá. Khói thuốc chứa hàng trăm chất độc hại có khả năng gây tổn thương tế bào niêm mạc miệng, làm tăng nguy cơ biến đổi ác tính tại lưỡi. Tương tự, việc sử dụng rượu bia thường xuyên, đặc biệt khi kết hợp với hút thuốc, sẽ làm nguy cơ mắc bệnh tăng lên nhiều lần.

Thói quen nhai trầu – vẫn còn gặp ở một số khu vực – cũng được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng, do các thành phần trong trầu cau có thể gây kích thích và tổn thương mạn tính niêm mạc miệng.

Bên cạnh đó, vệ sinh răng miệng kém tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm nhiễm kéo dài. Tình trạng viêm mạn tính này có thể dẫn đến thay đổi cấu trúc tế bào và làm tăng khả năng hình thành ung thư lưỡi.

Chế độ dinh dưỡng không cân đối cũng đóng vai trò nhất định. Việc thiếu hụt các vitamin thiết yếu như A, D, E hoặc thiếu sắt có thể làm suy giảm sức đề kháng của niêm mạc miệng, khiến cơ thể dễ bị tổn thương trước các tác nhân gây bệnh.

Ngoài ra, yếu tố vi sinh ngày càng được quan tâm. Một số loại vi khuẩn có thể tác động trực tiếp đến gen tế bào hoặc gián tiếp gây viêm kéo dài. Đặc biệt, virus HPV (Human Papillomavirus) được xem là yếu tố nguy cơ liên quan đến nhiều loại ung thư vùng đầu – cổ, trong đó có ung thư lưỡi.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi thường xuất hiện nhiều ở nhóm người trung niên và cao tuổi, đặc biệt là nam giới trên 50 tuổi. Thực tế lâm sàng cho thấy, những người có thói quen sinh hoạt không lành mạnh như hút thuốc lá kéo dài, uống nhiều rượu bia, nhai trầu hoặc vệ sinh răng miệng kém có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với cộng đồng chung. Ngoài ra, sự hiện diện của virus HPV cũng được xem là một yếu tố làm gia tăng khả năng phát triển ung thư lưỡi.

Đáng chú ý, các nghiên cứu y khoa quốc tế đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa bệnh lý răng miệng mạn tính và ung thư vùng lưỡi. Theo công bố từ một trung tâm ung thư hàng đầu tại Hoa Kỳ, nam giới bị viêm nướu hoặc viêm quanh răng kéo dài, kể cả trong trường hợp không hút thuốc, vẫn có nguy cơ mắc ung thư lưỡi cao hơn rõ rệt. Cụ thể, khi tình trạng tiêu xương ổ răng tăng thêm 1mm, nguy cơ mắc bệnh có thể gia tăng nhiều lần so với người có sức khỏe răng miệng bình thường.

Chính vì vậy, việc duy trì vệ sinh răng miệng tốt, kiểm soát các bệnh lý nha khoa và hạn chế các thói quen có hại đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa ung thư lưỡi cũng như các bệnh ung thư vùng khoang miệng khác.

Hút thuốc lá là đối tượng có nguy cơ cao mắc ung thư lưỡi

Các phương pháp chẩn đoán ung thư lưỡi hiện nay

Việc phát hiện sớm ung thư lưỡi có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng cho người bệnh. Trên thực tế, bác sĩ sẽ phối hợp nhiều phương pháp khác nhau để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Thăm khám lâm sàng: Những biểu hiện bất thường tại khoang miệng như loét kéo dài, đau, chảy máu hoặc cảm giác vướng khi ăn uống thường là lý do khiến người bệnh tìm đến cơ sở y tế. Bác sĩ sẽ tiến hành khám trực tiếp vùng lưỡi nhằm đánh giá tổn thương, đồng thời kiểm tra hệ thống hạch cổ để phát hiện dấu hiệu di căn, từ đó định hướng chẩn đoán ban đầu.

Sinh thiết tổn thương: Sinh thiết được coi là phương pháp quyết định giúp xác định chính xác ung thư lưỡi. Mẫu mô bệnh học có thể được lấy trực tiếp từ vùng tổn thương trên lưỡi hoặc thông qua chọc hút kim nhỏ đối với các hạch nghi ngờ. Kết quả giải phẫu bệnh là căn cứ quan trọng để khẳng định bản chất ác tính của khối u.

Chẩn đoán hình ảnh: Các kỹ thuật như X-quang xương hàm, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hay cộng hưởng từ (MRI) giúp đánh giá mức độ xâm lấn tại chỗ và khả năng lan rộng của ung thư lưỡi sang các cấu trúc lân cận, hỗ trợ phân giai đoạn bệnh chính xác hơn.

Xạ hình toàn thân: Trong những trường hợp cần thiết, xạ hình có thể được chỉ định nhằm phát hiện sớm các ổ di căn xa, giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và toàn diện cho người bệnh.

Phương pháp điều trị ung thư lưỡi

Việc lựa chọn phương pháp điều trị ung thư lưỡi phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn như kích thước khối u, vị trí tổn thương, giai đoạn bệnh cũng như mức độ xâm lấn và di căn của tế bào ung thư. Dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng sống.

Các phương pháp điều trị ung thư lưỡi thường được áp dụng bao gồm:

Phẫu thuật: Phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến trong ung thư lưỡi, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ lưỡi để loại bỏ khối u. Trong một số trường hợp, việc nạo vét hạch bạch huyết vùng cổ cũng được thực hiện nhằm hạn chế nguy cơ ung thư lan rộng sang các cơ quan khác.

Xạ trị: Xạ trị sử dụng tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Phương pháp này có thể được chỉ định trước phẫu thuật nhằm làm nhỏ kích thước khối u, hoặc sau phẫu thuật để loại bỏ các tế bào ung thư còn sót lại. Với những trường hợp không thể phẫu thuật hoặc bệnh đã tiến triển, xạ trị có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị chính.

Điều trị bằng thuốc: Điều trị nội khoa trong ung thư lưỡi bao gồm hóa trị, liệu pháp miễn dịch và liệu pháp nhắm trúng đích. Các phương pháp này giúp tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, thường được áp dụng khi bệnh ở giai đoạn tiến xa hoặc phối hợp cùng phẫu thuật và xạ trị để tăng hiệu quả điều trị.

Làm thế nào để phòng ngừa ung thư lưỡi hiệu quả?

Ung thư lưỡi là một trong những bệnh lý ác tính vùng khoang miệng có thể phòng ngừa nếu chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Dưới đây là những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tránh xa thuốc lá và hạn chế rượu bia: Hút thuốc lá và sử dụng rượu bia thường xuyên được xem là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu làm tăng khả năng mắc ung thư lưỡi cũng như nhiều loại ung thư vùng miệng – họng khác. Ngay cả với những người đã sử dụng lâu năm, việc ngừng hút thuốc và giảm tiêu thụ rượu bia vẫn mang lại lợi ích rõ rệt, giúp cơ thể dần phục hồi và giảm nguy cơ ung thư theo thời gian.

Chủ động tiêm vắc xin phòng HPV: Virus HPV có liên quan mật thiết đến nhiều bệnh ung thư vùng hầu họng, trong đó có ung thư lưỡi. Tiêm vắc xin HPV đúng độ tuổi và đủ liều giúp giảm nguy cơ nhiễm virus, đồng thời phòng ngừa hiệu quả các ung thư liên quan khác như ung thư cổ tử cung, hậu môn, âm đạo, dương vật và âm hộ.

Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh: Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ niêm mạc miệng và tăng cường hệ miễn dịch. Nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ, đồ ăn nhiều đường. Việc tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp xây dựng thực đơn phù hợp với thể trạng và nhu cầu cá nhân.

Khám sức khỏe và răng miệng định kỳ: Thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương bất thường trong khoang miệng – yếu tố then chốt trong tầm soát ung thư lưỡi. Bên cạnh đó, việc chăm sóc răng miệng đúng cách còn góp phần nâng cao sức khỏe toàn thân và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hiện nay, các gói tầm soát ung thư vùng vòm họng – khoang miệng đã được triển khai tại nhiều cơ sở y tế hiện đại, với sự tham gia trực tiếp của đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao cùng hệ thống thiết bị tiên tiến như nội soi, chụp CT, MRI… Nhờ đó, quá trình sàng lọc diễn ra nhanh chóng, chính xác, giúp người bệnh an tâm theo dõi và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Kết luận

Ung thư lưỡi là bệnh lý nghiêm trọng nhưng không đồng nghĩa với tuyệt vọng. Nhờ y học hiện đại, nhiều người bệnh vẫn có thể điều trị hiệu quả, kéo dài sự sống và cải thiện chất lượng cuộc sống nếu được chẩn đoán kịp thời.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về ung thư lưỡi (FAQ)

Ung thư lưỡi có chữa khỏi không?

Có. Nếu phát hiện sớm, ung thư lưỡi hoàn toàn có thể điều trị khỏi hoặc kiểm soát lâu dài.

Ung thư lưỡi có di truyền không?

Ung thư lưỡi không di truyền trực tiếp, nhưng yếu tố gia đình có thể làm tăng nguy cơ.

Đau lưỡi kéo dài có phải ung thư không?

Không phải mọi trường hợp đau lưỡi đều là ung thư, nhưng đau kéo dài không rõ nguyên nhân cần được thăm khám.

Sau điều trị có tái phát không?

Có thể tái phát, đặc biệt trong 2–3 năm đầu. Do đó, theo dõi định kỳ là bắt buộc.