Chẩn đoán ung thư lưỡi sớm bằng cách nào? Những điều cần biết

Chẩn đoán ung thư lưỡi sớm là bước quan trọng giúp nâng cao cơ hội chữa khỏi và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Ung thư lưỡi là một trong những dạng ung thư khoang miệng phổ biến, thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt là những người hút thuốc, uống rượu hoặc có thói quen vệ sinh răng miệng kém. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư khoang miệng chiếm khoảng 3% các loại ung thư toàn cầu, trong đó ung thư lưỡi nguy hiểm nhất vì phát triển nhanh, dễ di căn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ăn uống, giao tiếp và giọng nói của người bệnh.

Điều đáng lưu ý là phát hiện sớm ung thư lưỡi có thể tăng tỷ lệ sống sót đáng kể.  Chính vì vậy, nhận biết dấu hiệu bất thường, hiểu rõ quy trình chẩn đoán và chủ động đi khám định kỳ là yếu tố sống còn. Bài viết này, Thuốc Ung Thư cung cấp hướng dẫn chi tiết về chẩn đoán ung thư lưỡi sớm, từ dấu hiệu cảnh báo, các phương pháp chẩn đoán chuẩn y khoa, đến lời khuyên phòng ngừa và tầm soát, nhằm giúp bạn đọc tự bảo vệ sức khỏe và phát hiện kịp thời ung thư lưỡi.

Khái niệm ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi là tình trạng tế bào ác tính hình thành trên bề mặt hoặc sâu bên trong mô lưỡi. Loại ung thư phổ biến nhất ở lưỡi là ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous cell carcinoma – SCC), chiếm khoảng 90% các ca mắc. Tế bào ung thư này phát triển từ biểu mô lót bề mặt lưỡi, có khả năng xâm lấn nhanh sang các mô lân cận và di căn đến hạch cổ hoặc cơ quan khác.

Ung thư lưỡi thường khởi phát ở 2/3 trước của lưỡi, nơi chịu tác động trực tiếp từ các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, rượu, viêm loét mạn tính hoặc HPV (Human Papilloma Virus). Đặc điểm này khiến người bệnh khó nhận biết sớm, bởi các triệu chứng ban đầu thường nhẹ, dễ nhầm với nhiệt miệng hoặc viêm lưỡi thông thường.

Ung thư lưỡi là tình trạng tế bào ác tính hình thành trên bề mặt hoặc sâu bên trong mô lưỡi.

Ung thư lưỡi nguy hiểm như thế nào?

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng bệnh ung thư lưỡi có thể rất nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm vì:

• Di căn nhanh: Tế bào ung thư có thể lan vào hạch bạch huyết cổ, làm tăng nguy cơ tử vong.
• Ảnh hưởng chức năng miệng: Khó nuốt, khó nói, mất cảm giác vị giác hoặc đau kéo dài.
• Khó điều trị ở giai đoạn muộn: Khi ung thư đã xâm lấn sâu hoặc di căn, phương pháp điều trị trở nên phức tạp, bao gồm phẫu thuật cắt bỏ, hóa trị hoặc xạ trị.

Xem thêm thông tin chi tiết: Ung thư lưỡi có nguy hiểm không? Nhận biết sớm để tăng cơ hội sống

Những đối tượng cần tầm soát định kỳ

Các nhóm sau nên thực hiện khám tầm soát ung thư lưỡi định kỳ 6–12 tháng:

• Người hút thuốc lá hoặc sử dụng thuốc lào lâu năm.
• Người uống rượu bia thường xuyên.
• Người có tiền sử viêm lưỡi mạn tính, nhiệt miệng kéo dài.
• Người trên 40 tuổi hoặc có nguy cơ gia đình cao.
• Người có sưng hạch cổ kéo dài mà không rõ nguyên nhân.

Người uống rượu bia thường xuyên cần tầm soát ung thư lưỡi

Lợi ích của việc chẩn đoán sớm ung thư lưỡi

Phát hiện sớm mang lại nhiều lợi ích rõ rệt:

• Tỷ lệ sống cao hơn: Phát hiện giai đoạn 1–2 giúp tăng tỷ lệ sống sót đến 75–80%.
• Phương pháp điều trị ít xâm lấn: Có thể chỉ cần phẫu thuật cắt bỏ một phần nhỏ, hạn chế tác động tới chức năng ăn, nói.
• Chi phí điều trị thấp hơn: Tránh hóa trị/xạ trị toàn diện, giảm gánh nặng tài chính.
• Tăng chất lượng cuộc sống: Giảm đau, duy trì khả năng giao tiếp, ăn uống bình thường.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, khám lưỡi định kỳ 6–12 tháng một lần là cách tốt nhất để phát hiện sớm, đặc biệt với những người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Quy trình chẩn đoán ung thư lưỡi diễn ra như thế nào?

Thăm khám lâm sàng và đánh giá

Trong quy trình chẩn đoán ung thư lưỡi, bước đầu tiên bác sĩ sẽ tiến hành khai thác thông tin tổng quát và thăm khám trực tiếp. Đây là khâu quan trọng giúp định hướng nguy cơ và quyết định các xét nghiệm chuyên sâu tiếp theo.

Trước hết, người bệnh sẽ được hỏi chi tiết về tiền sử y tế cá nhân và gia đình, đặc biệt là các bệnh lý liên quan đến ung thư vùng đầu – cổ. Bác sĩ cũng quan tâm đến lối sống và yếu tố nguy cơ như thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, tần suất và thời gian tiếp xúc với các chất này, cũng như tiền sử nhiễm virus HPV nếu có.

Tiếp theo, bác sĩ sẽ khám trực tiếp khoang miệng, tập trung quan sát bề mặt lưỡi nhằm phát hiện những dấu hiệu bất thường như:

• Vết loét kéo dài không lành
• Mảng trắng, mảng đỏ hoặc vùng niêm mạc thay đổi màu sắc
• Khối cứng, sần hoặc tổn thương nghi ngờ ác tính

Song song với đó, các hạch bạch huyết vùng cổ, dưới hàm cũng được kiểm tra cẩn thận để đánh giá tình trạng sưng to hoặc bất thường – dấu hiệu có thể liên quan đến sự lan rộng của bệnh.

Thông thường, bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ thực hiện một đánh giá toàn diện bao gồm:

• Khám sức khỏe tổng quát
• Phân tích tiền sử bệnh cá nhân và gia đình
• Trao đổi chi tiết về triệu chứng hiện tại và các yếu tố nguy cơ

Sau bước thăm khám lâm sàng, nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp nhằm xác định chính xác tình trạng bệnh, từ đó đưa ra kết luận chẩn đoán ung thư lưỡi và xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.

 Chẩn đoán ung thư lưỡi bằng cách thăm khám lâm sàng

Thực hiện phương pháp bổ sung khi nghi ngờ ung thư lưỡi

Trong trường hợp kết quả thăm khám ban đầu cho thấy người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các phương pháp cận lâm sàng nhằm làm rõ tổn thương. Việc lựa chọn xét nghiệm trong quy trình chẩn đoán ung thư lưỡi phụ thuộc vào mức độ nghi ngờ, triệu chứng lâm sàng cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của từng bệnh nhân.

Một số kỹ thuật thường được sử dụng bao gồm:

Nội soi thanh quản – hạ họng

Bác sĩ có thể tiến hành nội soi bằng một ống mềm, mảnh, có gắn camera và nguồn sáng, đưa qua mũi hoặc miệng để quan sát trực tiếp vùng họng và đáy lưỡi. Phương pháp này giúp đánh giá rõ ràng các tổn thương nằm sâu, khó quan sát bằng mắt thường.
Trong quá trình nội soi, nếu phát hiện vùng nghi ngờ, bác sĩ có thể lấy mẫu mô ngay để phục vụ cho việc xét nghiệm giải phẫu bệnh.

Chụp X-quang nuốt Barium

Người bệnh sẽ được yêu cầu nuốt một dung dịch chứa Barium – chất cản quang giúp làm rõ hình ảnh trên phim X-quang. Kỹ thuật này hỗ trợ phát hiện những bất thường ở vùng hầu họng và đánh giá chức năng nuốt, từ đó giúp bác sĩ nhận diện các dấu hiệu gợi ý tổn thương ác tính.

Chụp cắt lớp vi tính (CT scan)

CT scan sử dụng tia X với hoặc không kèm thuốc cản quang để tạo ra hình ảnh cắt ngang chi tiết của khoang miệng, lưỡi và vùng cổ. Phương pháp này có vai trò quan trọng trong chẩn đoán ung thư lưỡi, giúp xác định kích thước khối u, mức độ xâm lấn cũng như khả năng lan sang các mô lân cận.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI sử dụng từ trường mạnh và sóng radio để cho ra hình ảnh có độ phân giải cao. Đây là phương pháp đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá mô mềm, giúp bác sĩ xác định ranh giới khối u và kiểm tra xem tế bào ung thư đã lan đến hạch bạch huyết vùng cổ hay chưa.

Chụp cắt lớp phát xạ Positron (PET scan)

PET scan sử dụng một lượng nhỏ chất phóng xạ để phát hiện hoạt động chuyển hóa bất thường của tế bào ung thư. Kỹ thuật này cho phép nhận diện chính xác các ổ ung thư đang hoạt động, hỗ trợ đánh giá mức độ lan rộng và định hướng chiến lược điều trị phù hợp.

Sinh thiết

Sinh thiết là phương pháp có giá trị xác định chính xác nhất trong chẩn đoán ung thư lưỡi. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ từ vùng nghi ngờ bằng kim sinh thiết hoặc dụng cụ chuyên dụng. Mẫu mô sau đó được phân tích dưới kính hiển vi nhằm phát hiện tế bào ác tính, đồng thời có thể kiểm tra sự hiện diện của virus HPV nếu cần thiết.

Chẩn đoán và đánh giá giai đoạn bệnh

Sau khi hoàn tất các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ sẽ tổng hợp kết quả và thông báo rõ ràng cho người bệnh về tình trạng sức khỏe hiện tại. Trường hợp được xác định mắc ung thư lưỡi, bệnh sẽ được phân giai đoạn cụ thể, từ đó làm cơ sở xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Đối với những trường hợp chỉ mới xuất hiện tổn thương tiền ung thư, người bệnh có thể chưa cần điều trị ngay nhưng sẽ được tư vấn theo dõi sát sao, tái khám định kỳ để kịp thời phát hiện sự tiến triển bất thường.

Kết luận

Chuẩn đoán ung thư lưỡi sớm là yếu tố quyết định sống còn và chất lượng cuộc sống. Việc nắm rõ các dấu hiệu bất thường, chủ động tầm soát định kỳ, từ bỏ thuốc lá – rượu, và giữ vệ sinh răng miệng tốt đều là những biện pháp thiết thực để bảo vệ bản thân. Hãy chủ động khám chuyên khoa ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trên lưỡi.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Ung thư lưỡi có phát hiện qua xét nghiệm máu không?

Không, xét nghiệm máu chỉ hỗ trợ đánh giá sức khỏe tổng quát; chẩn đoán chính xác dựa vào khám lâm sàng, hình ảnh và sinh thiết.

Sinh thiết lưỡi có đau không?

Sinh thiết được gây tê tại chỗ; bệnh nhân chỉ cảm thấy đau nhẹ hoặc khó chịu trong vài giờ sau thủ thuật.

Bao lâu có kết quả chẩn đoán?

Kết quả mô bệnh học thường có sau 3–7 ngày tùy phòng xét nghiệm.

Ung thư lưỡi có chữa khỏi không nếu phát hiện sớm?

Hoàn toàn có thể. Giai đoạn I–II, tỷ lệ sống 5 năm lên tới 75–80%.

Có thể tự kiểm tra lưỡi tại nhà không?

Có, nhưng chỉ giúp phát hiện dấu hiệu ban đầu; chẩn đoán chính xác cần bác sĩ chuyên khoa.