Ung thư biểu mô tế bào thận​: Nguyên nhân, dấu hiệu và phòng bệnh

Ung thư biểu mô tế bào thận là loại ung thư phổ biến nhất xuất phát từ nhu mô thận, chiếm khoảng 85–90% các trường hợp ung thư thận ở người trưởng thành. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài, khiến nhiều người chỉ được chẩn đoán khi khối u đã phát triển lớn hoặc di căn sang các cơ quan khác. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society - ACS) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ mắc ung thư thận đang có xu hướng gia tăng trên toàn cầu, một phần do tuổi thọ dân số tăng và tỷ lệ béo phì, hút thuốc lá, tăng huyết áp ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hay MRI, ngày càng nhiều trường hợp được phát hiện ở giai đoạn sớm, từ đó cải thiện đáng kể tiên lượng điều trị. Điều quan trọng là ung thư biểu mô tế bào thận hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Việc hiểu rõ nguyên nhân, các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe của mình. Trong bài viết này, bạn sẽ được Thuốc Ung Thư tìm hiểu toàn diện về: Ung thư biểu mô tế bào thận là gì?

Ung thư biểu mô tế bào thận là gì?

Ung thư biểu mô tế bào thận là dạng ung thư phát sinh từ các tế bào biểu mô của ống thận - nơi đảm nhiệm chức năng lọc máu, tái hấp thu các chất cần thiết và tạo nước tiểu. Đây là loại ung thư thận thường gặp nhất ở người trưởng thành, chiếm phần lớn các trường hợp ung thư xuất phát từ nhu mô thận.

Mỗi người bình thường có hai quả thận nằm ở hai bên cột sống, phía sau ổ bụng. Ngoài nhiệm vụ loại bỏ chất thải và độc tố thông qua nước tiểu, thận còn tham gia điều hòa huyết áp, cân bằng điện giải và kích thích sản xuất hồng cầu. Khi xuất hiện tế bào ác tính, các tế bào này phát triển mất kiểm soát, hình thành khối u và làm suy giảm dần chức năng của thận.

Trong đa số trường hợp, khối u chỉ xuất hiện ở một bên thận, tuy nhiên vẫn có một tỷ lệ nhỏ người bệnh có tổn thương ở cả hai thận. Bệnh thường gặp ở người từ 50–70 tuổi, nam giới có nguy cơ mắc cao hơn nữ giới. Ngoài tuổi tác, các yếu tố như hút thuốc lá, béo phì, tăng huyết áp, bệnh thận mạn tính hoặc tiền sử gia đình cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Điểm đáng lưu ý là ung thư biểu mô tế bào thận thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Ở giai đoạn sớm, người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ rệt nên nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc chụp cắt lớp vì một lý do khác. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, khối u có thể xâm lấn các mô lân cận hoặc di căn đến những cơ quan như phổi, xương, gan và não, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn.

Hình ảnh ung thư biểu mô tế bào thận

Các giai đoạn của ung thư biểu mô tế bào thận

Việc xác định giai đoạn bệnh giúp bác sĩ đánh giá mức độ lan rộng của khối u, tiên lượng khả năng điều trị và lựa chọn phác đồ phù hợp cho từng người bệnh.

Giai đoạn I

Đây là giai đoạn sớm nhất của bệnh. Khối u chỉ khu trú trong thận và có kích thước không quá 7 cm. Các tế bào ung thư chưa xâm lấn hạch bạch huyết hoặc di căn đến cơ quan khác.

Do biểu hiện lâm sàng còn nghèo nàn, nhiều người không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Nếu được phát hiện ở giai đoạn này, khả năng điều trị thành công và bảo tồn chức năng thận thường rất cao.

Giai đoạn II

Khối u đã phát triển lớn hơn 7 cm nhưng vẫn giới hạn trong thận, chưa lan sang các hạch bạch huyết hay cơ quan khác.

Ở giai đoạn này, một số người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như đau âm ỉ vùng hông lưng, tiểu ra máu hoặc sờ thấy khối bất thường ở vùng thận. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có triệu chứng điển hình.

Giai đoạn III

Ung thư đã vượt ra ngoài nhu mô thận và bắt đầu xâm lấn các cấu trúc lân cận như tĩnh mạch thận, tĩnh mạch chủ dưới hoặc lan đến các hạch bạch huyết vùng. Mặc dù vậy, bệnh vẫn chưa di căn đến các cơ quan ở xa.

Việc điều trị ở giai đoạn này thường cần phối hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, điều trị nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch nhằm kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ tái phát.

Giai đoạn IV

Đây là giai đoạn tiến triển nhất của ung thư biểu mô tế bào thận. Tế bào ung thư đã lan rộng đến các cơ quan ngoài thận như tuyến thượng thận, phổi, gan, xương hoặc não.

Mục tiêu điều trị lúc này không chỉ tập trung vào kiểm soát sự phát triển của khối u mà còn kéo dài thời gian sống, giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp phẫu thuật, điều trị toàn thân, liệu pháp miễn dịch hoặc điều trị nhắm trúng đích để đạt hiệu quả tối ưu.

Nguyên nhân và các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào thận

Đến nay, y học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ung thư biểu mô tế bào thận. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan mật thiết đến những thay đổi bất thường trong vật chất di truyền (DNA) của tế bào thận. Khi các đột biến này xảy ra, tế bào mất khả năng kiểm soát quá trình phát triển và chết theo chu kỳ tự nhiên. Kết quả là các tế bào bất thường liên tục tăng sinh, hình thành khối u trong thận. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối u có thể xâm lấn mô lân cận hoặc di căn đến các cơ quan khác như phổi, xương, gan hoặc não.

Mặc dù nguyên nhân khởi phát chưa được làm rõ hoàn toàn, các chuyên gia đã xác định nhiều yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tuổi cao

Tỷ lệ mắc bệnh tăng dần theo tuổi, đặc biệt ở người trên 50 tuổi. Quá trình lão hóa khiến tế bào tích lũy nhiều tổn thương DNA hơn, đồng thời khả năng sửa chữa các tổn thương này cũng suy giảm, tạo điều kiện cho ung thư phát triển.

Hút thuốc lá

Thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất gây ung thư có thể theo máu đến thận và làm tổn thương tế bào. Người hút thuốc trong thời gian dài có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người không hút, và nguy cơ này giảm dần sau khi ngừng hút thuốc.

Thừa cân, béo phì

Béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa mà còn liên quan đến nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư thận. Tình trạng dư thừa mỡ trong cơ thể có thể làm thay đổi nồng độ hormone, thúc đẩy viêm mạn tính và ảnh hưởng đến quá trình phát triển của tế bào.

Tăng huyết áp

Nhiều nghiên cứu ghi nhận người bị tăng huyết áp có nguy cơ mắc ung thư thận cao hơn bình thường. Nguyên nhân có thể liên quan đến những tổn thương kéo dài tại mạch máu trong thận hoặc tác động của một số yếu tố chuyển hóa đi kèm.

Suy thận mạn phải lọc máu kéo dài

Những bệnh nhân chạy thận nhân tạo trong thời gian dài thường có nguy cơ xuất hiện các biến đổi bất thường ở mô thận. Vì vậy, nhóm đối tượng này cần được theo dõi sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ.

Lạm dụng thuốc giảm đau

Việc sử dụng kéo dài một số thuốc giảm đau như aspirin, ibuprofen hoặc acetaminophen mà không có chỉ định của bác sĩ có thể ảnh hưởng đến chức năng thận. Dùng thuốc trong thời gian dài hoặc với liều cao cũng được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Nhiễm viêm gan C

Một số bằng chứng cho thấy người mắc viêm gan C có tỷ lệ xuất hiện ung thư thận cao hơn so với dân số chung. Tuy mối liên hệ này vẫn đang được nghiên cứu thêm, người bệnh nên kiểm soát tốt bệnh lý nền và khám sức khỏe định kỳ.

Yếu tố di truyền

Một tỷ lệ nhỏ trường hợp có liên quan đến các hội chứng di truyền hiếm gặp. Những người có tiền sử gia đình hoặc mắc các bệnh di truyền như hội chứng von Hippel-Lindau, hội chứng Birt-Hogg-Dubé, xơ cứng củ hay hội chứng ung thư biểu mô tế bào thận di truyền cần được tư vấn và tầm soát theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tiếp xúc thường xuyên với hóa chất độc hại

Làm việc trong môi trường có benzen, cadimi, amiăng, dung môi hữu cơ hoặc một số loại thuốc diệt cỏ trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào và hình thành ung thư. Người lao động nên tuân thủ đầy đủ các biện pháp bảo hộ để hạn chế phơi nhiễm.

Hút thuốc lá có thể gây ung thư biểu mô tế bào thận

Dấu hiệu và triệu chứng của ung thư biểu mô tế bào thận

Ở giai đoạn sớm, ung thư biểu mô tế bào thận thường diễn tiến âm thầm và hầu như không gây ra biểu hiện đặc trưng. Phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm hoặc chụp cắt lớp ổ bụng vì một lý do khác. Đây cũng là lý do khiến việc chẩn đoán bệnh ở giai đoạn đầu gặp nhiều khó khăn, bởi các triệu chứng nếu có thường dễ nhầm lẫn với bệnh lý đường tiết niệu hoặc các rối loạn thông thường.

Khi khối u phát triển lớn hơn hoặc bệnh bước sang giai đoạn tiến triển, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

Tiểu ra máu

Đây là triệu chứng điển hình của ung thư thận. Nước tiểu có thể chuyển sang màu hồng, đỏ hoặc nâu sẫm như màu nước cola. Trong một số trường hợp, lượng máu quá ít nên mắt thường không thể nhận biết và chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm nước tiểu.

Đau vùng hông lưng kéo dài

Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ ở vùng hông hoặc thắt lưng, thường xuất hiện một bên tương ứng với vị trí thận bị tổn thương. Cơn đau có xu hướng kéo dài, không liên quan đến vận động và ít cải thiện khi nghỉ ngơi.

Xuất hiện khối bất thường ở vùng bụng hoặc hông

Khi kích thước khối u tăng lên, người bệnh có thể cảm nhận vùng bụng hoặc hông căng tức. Tuy nhiên, đa số khối u nằm sâu trong thận nên rất khó sờ thấy bằng tay. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI sẽ giúp xác định chính xác vị trí và kích thước của khối u.

Các triệu chứng toàn thân có thể gặp

Ngoài những biểu hiện tại thận, bệnh còn có thể gây ra nhiều triệu chứng toàn thân do ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và chức năng của cơ thể, bao gồm:

• Sụt cân nhanh mà không thay đổi chế độ ăn uống hoặc luyện tập.
• Mệt mỏi kéo dài, cơ thể suy nhược, giảm khả năng lao động.
• Chán ăn, ăn không ngon miệng.
• Sốt nhẹ hoặc sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Thiếu máu khiến da xanh xao, chóng mặt hoặc hoa mắt.
• Đổ nhiều mồ hôi vào ban đêm.
• Tăng huyết áp mới xuất hiện hoặc khó kiểm soát.
• Tăng nồng độ canxi trong máu, có thể gây khát nước nhiều, táo bón, buồn nôn hoặc lú lẫn nếu mức canxi tăng cao.

Người có huyết áp cao cần thận trọng

Các biện pháp giúp giảm nguy cơ ung thư biểu mô tế bào thận

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn Ung thư biểu mô tế bào thận, việc duy trì lối sống khoa học và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể góp phần bảo vệ sức khỏe thận cũng như giảm khả năng mắc bệnh. Một số khuyến nghị được các chuyên gia đưa ra gồm:

• Ngừng hút thuốc lá: Khói thuốc chứa nhiều chất gây ung thư có thể làm tổn thương tế bào thận theo thời gian. Việc bỏ thuốc không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn mang lại lợi ích cho tim mạch, phổi và sức khỏe tổng thể.
• Hạn chế đồ uống có cồn và các chất kích thích: Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể. Duy trì mức tiêu thụ hợp lý hoặc hạn chế tối đa sẽ giúp giảm gánh nặng cho thận.
• Giữ cân nặng trong ngưỡng khỏe mạnh: Thừa cân, béo phì là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều bệnh lý mạn tính, bao gồm ung thư thận. Kết hợp chế độ ăn cân đối với vận động thường xuyên sẽ giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả.
• Kiểm soát huyết áp: Tăng huyết áp kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu và mô thận. Người có huyết áp cao nên theo dõi định kỳ, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và duy trì thói quen tập luyện phù hợp.
• Uống đủ nước mỗi ngày: Cung cấp đủ nước giúp thận hoạt động hiệu quả hơn trong quá trình lọc và đào thải chất cặn bã. Lượng nước cần thiết có thể thay đổi tùy theo tuổi, mức độ hoạt động và tình trạng sức khỏe của từng người.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu chất xơ và protein chất lượng cao; đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối và chất béo bão hòa. Một chế độ ăn cân bằng không chỉ hỗ trợ sức khỏe thận mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.

Bên cạnh những biện pháp trên, khám sức khỏe định kỳ và tầm soát khi có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình, hút thuốc lâu năm hoặc mắc bệnh thận mạn tính cũng là cách quan trọng để phát hiện bất thường sớm, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị nếu bệnh xuất hiện.

Xem thêm

• U thận có nguy hiểm không​? Các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm
• Ung thư thận sống được bao lâu? Tiên lượng theo từng giai đoạn bệnh
• Ung thư thận có chữa được không? Điều trị như thế nào hiệu quả

Kết luận

Ung thư biểu mô tế bào thận là loại ung thư thận phổ biến ở người trưởng thành, thường diễn tiến âm thầm nên dễ bị phát hiện muộn. Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán ở giai đoạn sớm và điều trị đúng phác đồ, người bệnh có cơ hội kiểm soát bệnh và cải thiện tiên lượng đáng kể. Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe thận và giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ra máu, đau vùng hông lưng kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Ung thư biểu mô tế bào thận có chữa khỏi được không?

Có. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị phù hợp, nhiều trường hợp có thể kiểm soát bệnh hiệu quả hoặc chữa khỏi.

2. Dấu hiệu sớm của ung thư biểu mô tế bào thận là gì?

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng. Một số người có thể xuất hiện tiểu ra máu, đau vùng hông lưng hoặc được phát hiện tình cờ qua siêu âm.

3. Ai có nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào thận?

Người hút thuốc lá, béo phì, tăng huyết áp, mắc bệnh thận mạn tính, có tiền sử gia đình mắc ung thư thận hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại có nguy cơ cao hơn.

4. Có thể phòng ngừa ung thư biểu mô tế bào thận không?

Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách bỏ thuốc lá, duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát huyết áp, ăn uống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ.