Ung thư lưỡi có di truyền không và làm sao để phòng tránh?

Ung thư lưỡi là một trong những bệnh ung thư vùng khoang miệng khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi bệnh có xu hướng được phát hiện muộn và ảnh hưởng lớn đến khả năng ăn uống, nói chuyện cũng như chất lượng sống. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất mà bác sĩ thường nhận được là: “Ung thư lưỡi có di truyền không?”. Nhiều người hoang mang khi trong gia đình từng có người mắc ung thư, từ đó lo sợ bản thân cũng sẽ “thừa hưởng” căn bệnh này. Tuy nhiên, di truyền có thực sự là nguyên nhân chính gây ung thư lưỡi, hay còn những yếu tố nguy cơ khác quan trọng hơn nhưng lại thường bị bỏ qua?

Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của ung thư lưỡi, vai trò của yếu tố di truyền theo góc nhìn y khoa hiện đại, đồng thời cung cấp kiến thức nền tảng để chủ động phòng tránh bệnh một cách khoa học và hiệu quả.

Ung thư lưỡi là bệnh gì?

Ung thư lưỡi là một dạng ung thư thuộc nhóm ung thư khoang miệng, trong đó tổn thương thường xuất hiện trực tiếp trên bề mặt hoặc phần gốc của lưỡi. Phần lớn các trường hợp được chẩn đoán là ung thư biểu mô tế bào vảy – loại tế bào bao phủ lớp niêm mạc của lưỡi, miệng và vùng hầu họng. Khi các tế bào này chịu kích thích hoặc tổn thương kéo dài mà không được điều trị đúng cách, chúng có thể biến đổi bất thường và hình thành khối u ác tính.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng điển hình của ung thư lưỡi là cảm giác đau rát ở lưỡi kèm theo các vết loét dai dẳng, khó lành. Bên cạnh đó, người bệnh có thể gặp thêm nhiều biểu hiện khác, bao gồm:

• Đau vùng hàm, rát họng hoặc cảm giác như có dị vật mắc trong cổ họng
• Lưỡi hoặc xương hàm trở nên cứng, kém linh hoạt
• Gặp khó khăn khi nhai, nuốt hoặc phát âm
• Mất hoặc giảm cảm giác tại một số vị trí trong khoang miệng
• Chảy máu lưỡi không rõ nguyên nhân, xuất hiện khối u hoặc vùng dày bất thường trên lưỡi
• Xuất hiện các mảng màu đỏ hoặc trắng ở niêm mạc miệng kéo dài

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và thăm khám kịp thời đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị hiệu quả ung thư lưỡi.

Nguyên nhân làm tăng nguy cơ mắc ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi có thể khởi phát do nhiều yếu tố khác nhau, trong đó phần lớn liên quan đến thói quen sinh hoạt, tình trạng sức khỏe và yếu tố nguy cơ tích lũy theo thời gian. Các nghiên cứu y khoa cho thấy những nguyên nhân dưới đây có thể làm gia tăng khả năng mắc bệnh:

• Thói quen nhai trầu trong thời gian dài có thể gây tổn thương niêm mạc khoang miệng, tạo điều kiện cho tế bào ác tính hình thành.
• Sử dụng rượu bia và thuốc lá thường xuyên làm tăng nguy cơ biến đổi tế bào, đặc biệt khi hai yếu tố này kết hợp với nhau.
• Chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, ít rau xanh và trái cây, nhưng lại tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn hoặc thức ăn nhanh, có thể làm suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể.
• Nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus) – một loại virus có liên quan đến nhiều bệnh ung thư vùng đầu cổ, trong đó có ung thư lưỡi.
• Yếu tố di truyền, như trong gia đình từng có người mắc ung thư khoang miệng hoặc ung thư lưỡi, cũng làm nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Tiền sử cá nhân từng mắc ung thư, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào vảy, có thể làm tăng khả năng tái phát hoặc xuất hiện ung thư ở vị trí khác.
• Tuổi tác cũng là một yếu tố đáng lưu ý, khi người lớn tuổi có nguy cơ mắc ung thư lưỡi cao hơn so với người trẻ.
• Ngoài ra, vệ sinh răng miệng kém, răng gãy sắc cạnh, răng giả hoặc khí cụ nha khoa không phù hợp gây kích ứng kéo dài ở lưỡi cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư.

Thuốc lá là nguyên nhân làm tăng nguy cơ mắc ung thư lưỡi

Xem thêm thông tin chi tiết: Nguyên nhân ung thư lưỡi thường gặp hiện nay ít người biết

Ung thư lưỡi có di truyền không?

Nhiều người băn khoăn ung thư lưỡi có di truyền không, đặc biệt khi trong gia đình từng có người mắc bệnh ung thư. Theo các nghiên cứu y học, chỉ khoảng 8–10% các trường hợp ung thư liên quan đến yếu tố di truyền, tức là người bệnh mang sẵn gen bất thường được truyền từ bố mẹ. Những dạng ung thư có tính chất di truyền rõ rệt thường gặp gồm ung thư vú liên quan đến đột biến gen BRCA1, BRCA2; ung thư đại trực tràng do hội chứng Lynch; hội chứng đa polyp tuyến gia đình; ung thư dạ dày hay ung thư nội mạc tử cung.

Riêng ung thư lưỡi – một loại ung thư thuộc vùng khoang miệng – phần lớn không bắt nguồn từ yếu tố di truyền. Các nguyên nhân chính thường liên quan đến lối sống và môi trường như hút thuốc lá, uống rượu bia kéo dài, vệ sinh răng miệng kém hoặc nhiễm virus HPV. Tuy nhiên, nếu trong gia đình có người từng mắc ung thư lưỡi hoặc nhiều loại ung thư khác, nguy cơ mắc bệnh của bạn có thể cao hơn so với người bình thường, dù không phải do di truyền trực tiếp.

Các nghiên cứu gần đây cũng ghi nhận một số đột biến gen thường xuất hiện trong tế bào ung thư lưỡi, chẳng hạn như gen TP53 hay Bcl-2. Trong đó, TP53 đóng vai trò như “người gác cổng” của tế bào, giúp kiểm soát quá trình phân chia và ngăn ngừa sự hình thành khối u. Khi gen này bị đột biến, cơ chế bảo vệ bị suy yếu, tạo điều kiện cho tế bào ác tính phát triển. Tuy nhiên, những đột biến này thường xảy ra trong quá trình sống, chứ không phải gen di truyền sẵn từ thế hệ trước.

Tóm lại, với vấn đề ung thư lưỡi có di truyền không? thì câu trả lời có thể là ung thư lưỡi không phải là bệnh di truyền, nhưng tiền sử gia đình mắc ung thư vẫn là yếu tố nguy cơ cần lưu ý. Việc thăm khám định kỳ, tầm soát sớm và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp phát hiện bệnh kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị.

Ung thư lưỡi có di truyền không? Câu trả lời là không

Trường hợp nào yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng?

Yếu tố di truyền có thể được xem xét khi người bệnh:

• Có nhiều người thân ruột thịt mắc ung thư đầu – cổ
• Mắc ung thư lưỡi ở tuổi rất trẻ
• Đi kèm các hội chứng di truyền hiếm gặp

Một số hội chứng di truyền có thể làm tăng nguy cơ ung thư vùng miệng, bao gồm:

• Hội chứng Fanconi anemia
• Một số rối loạn sửa chữa DNA bẩm sinh

Tuy nhiên, các trường hợp này rất hiếm và chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong cộng đồng.

Nếu gia đình bạn có người mắc ung thư lưỡi, điều đó không đồng nghĩa bạn sẽ mắc bệnh, nhưng bạn nên chủ động tầm soát sớm và thay đổi lối sống để giảm nguy cơ.

Làm sao để phòng tránh ung thư lưỡi hiệu quả?

Mặc dù ung thư lưỡi không thể phòng tránh tuyệt đối 100%, nhưng phần lớn các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được nếu thay đổi lối sống đúng cách.

Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia

Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất và hiệu quả nhất.

• Ngưng hút thuốc giúp giảm nguy cơ ung thư lưỡi rõ rệt sau vài năm
• Hạn chế rượu bia giúp giảm tác động hiệp đồng gây ung thư
• Người bỏ thuốc sớm có tiên lượng sức khỏe tốt hơn đáng kể

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc loại bỏ thuốc lá có thể giảm hơn 30% nguy cơ mắc các ung thư vùng đầu – cổ.

Giữ vệ sinh răng miệng đúng cách

Vệ sinh răng miệng tốt giúp giảm viêm nhiễm mạn tính – một yếu tố thuận lợi cho ung thư phát triển.

Khuyến nghị:

• Đánh răng ít nhất 2 lần/ngày
• Sử dụng chỉ nha khoa
• Súc miệng sát khuẩn phù hợp
• Khám nha khoa định kỳ để phát hiện sớm răng sắc, hàm giả không phù hợp

Quan hệ tình dục an toàn – phòng HPV

Nhiễm HPV là yếu tố nguy cơ ngày càng được quan tâm, đặc biệt ở người trẻ.

Biện pháp phòng ngừa:

• Quan hệ tình dục an toàn
• Tiêm vắc-xin HPV theo khuyến cáo y tế
• Chủ động tầm soát khi có triệu chứng bất thường vùng miệng – họng

Chế độ ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương DNA.

Nên tăng cường:

• Rau xanh, trái cây tươi
• Thực phẩm giàu vitamin A, C, E
• Hạn chế đồ ăn quá nóng, cay, chế biến sẵn

Chế độ ăn uống lành mạnh là cách phòng ngừa ung thư lưỡi hiệu quả

Khám răng miệng và tầm soát định kỳ

Đối với người có yếu tố nguy cơ cao (hút thuốc, uống rượu, tiền sử gia đình có ung thư):

• Nên khám răng miệng ít nhất 6–12 tháng/lần
• Tầm soát sớm giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt hoặc Tai Mũi Họng ngay lập tức nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Loét lưỡi không lành sau 2 tuần
• Đau lưỡi kéo dài không rõ nguyên nhân
• Khó nói, khó nuốt
• Nổi hạch cổ bất thường

Phương pháp chẩn đoán ung thư lưỡi hiện nay

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Khám lâm sàng
• Sinh thiết tổn thương lưỡi
• Chẩn đoán hình ảnh (CT, MRI)
• Xét nghiệm hỗ trợ khác nếu cần

Chẩn đoán sớm giúp tăng tỷ lệ sống và bảo tồn chức năng lưỡi.

Xem thêm

• Làm sao phân biệt nhiệt miệng và ung thư lưỡi ngay từ sớm?
• Ung thư lưỡi có nguy hiểm không? Nhận biết sớm để tăng cơ hội sống
• Ung thư lưỡi có lây không? Hiểu đúng để tránh lo lắng sai lầm

Kết luận

Tóm lại, ung thư lưỡi có di truyền không thì câu trả lời là ung thư lưỡi không phải là bệnh di truyền, mà chủ yếu xuất phát từ lối sống, môi trường và các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát. Việc hiểu đúng bản chất bệnh giúp bạn tránh lo lắng không cần thiết, chủ động hơn trong việc phòng ngừa bệnh và nếu như phát hiện sớm khi có dấu hiệu bất thường hãy đi khám và tầm soát sớm để được tư vấn và can thiệp kịp thời – bởi phát hiện sớm chính là chìa khóa quyết định hiệu quả điều trị.

 Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về ung thư lưỡi và di truyền (FAQ)

Gia đình có người bị ung thư lưỡi thì tôi có nguy cơ cao không?

Không nhất thiết. Ung thư lưỡi không di truyền trực tiếp, nhưng bạn nên chủ động phòng ngừa và tầm soát sớm.

Có xét nghiệm gen để phát hiện ung thư lưỡi không?

Hiện chưa có xét nghiệm gen đặc hiệu cho ung thư lưỡi trong cộng đồng. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào khám lâm sàng và sinh thiết.

Ung thư lưỡi có phòng ngừa hoàn toàn được không?

Không thể phòng ngừa tuyệt đối, nhưng giảm thiểu yếu tố nguy cơ có thể làm giảm đáng kể khả năng mắc bệnh.