Tầm soát ung thư máu gồm những phương pháp nào?

Ung thư máu là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm có khả năng tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà không gây ra các triệu chứng đặc hiệu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã bước sang giai đoạn tiến triển, làm giảm hiệu quả điều trị và ảnh hưởng đáng kể đến tiên lượng sống của người bệnh. Chính vì vậy, tầm soát ung thư máu ngày càng được quan tâm như một giải pháp giúp phát hiện sớm những bất thường của hệ tạo máu, từ đó nâng cao cơ hội điều trị thành công và cải thiện chất lượng cuộc sống. Vậy tầm soát ung thư máu gồm những phương pháp nào? Những ai nên thực hiện? Xét nghiệm máu thông thường có phát hiện được ung thư máu hay không? Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư sẽ cung cấp những thông tin đầy đủ và cập nhật nhất dưới góc nhìn chuyên môn.

Ung thư máu là gì?

Ung thư máu là nhóm bệnh lý ác tính xảy ra khi quá trình sản sinh và phát triển của các tế bào máu trong tủy xương bị rối loạn. Khi mắc bệnh, các tế bào bạch cầu bất thường tăng sinh mất kiểm soát, làm suy giảm khả năng bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh và ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các tế bào máu khỏe mạnh.

Đây là một trong những bệnh ung thư có diễn tiến phức tạp, có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi. Mặc dù y học hiện đại đã đạt được nhiều bước tiến trong chẩn đoán và điều trị, nguyên nhân chính xác gây ung thư máu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các chuyên gia cho rằng bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền, đột biến gen, tiếp xúc với hóa chất độc hại, bức xạ hoặc một số bệnh lý về máu.

Việc phát hiện sớm đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Khi được chẩn đoán ở giai đoạn đầu và áp dụng phác đồ phù hợp, người bệnh có thể cải thiện đáng kể tiên lượng sống cũng như chất lượng cuộc sống.

Trên thực tế, thuật ngữ "ung thư máu" không dùng để chỉ một bệnh đơn lẻ mà bao gồm nhiều nhóm bệnh khác nhau. Trong đó, hai thể bệnh thường gặp nhất là:

• Bệnh bạch cầu cấp dòng lympho (ALL): Đây là dạng ung thư máu phát sinh từ các tế bào lympho non trong tủy xương. Những tế bào bất thường này tăng sinh nhanh chóng, lấn át các tế bào máu khỏe mạnh và làm suy giảm chức năng miễn dịch của cơ thể. Bệnh thường gặp ở trẻ em nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành.
• Bệnh bạch cầu cấp dòng tủy (AML): Bệnh xảy ra khi các tế bào tiền thân của dòng tủy trong tủy xương phát triển bất thường và chuyển thành tế bào ác tính. Quá trình này ảnh hưởng trực tiếp đến việc sản xuất bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu, gây ra nhiều triệu chứng như thiếu máu, chảy máu bất thường hoặc nhiễm trùng kéo dài. AML thường gặp ở người lớn tuổi nhưng không loại trừ khả năng xuất hiện ở các nhóm tuổi khác.

Vì sao cần tầm soát ung thư máu?

Tầm soát ung thư máu là biện pháp giúp phát hiện sớm những bất thường liên quan đến hệ tạo máu và cơ quan tạo máu trước khi bệnh tiến triển nghiêm trọng. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, dẫn đến bỏ lỡ "giai đoạn vàng" trong chẩn đoán và điều trị.

Ung thư máu là nhóm bệnh ác tính xảy ra khi các tế bào máu trong tủy xương phát triển bất thường, mất khả năng kiểm soát và lấn át các tế bào khỏe mạnh. Tình trạng này làm suy giảm chức năng tạo máu, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, khả năng vận chuyển oxy và quá trình đông máu của cơ thể. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi, không phân biệt giới tính.

Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp ung thư máu ở giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng đặc hiệu hoặc chỉ biểu hiện bằng những dấu hiệu dễ nhầm lẫn như mệt mỏi kéo dài, sốt nhẹ, thiếu máu hoặc nổi hạch. Vì vậy, tầm soát ung thư máu định kỳ giúp phát hiện bệnh từ sớm, tạo điều kiện áp dụng phương pháp điều trị phù hợp, nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh.

Hiện nay, ung thư máu được chia thành ba nhóm bệnh chính:

Bệnh bạch cầu (Leukemia)

Bệnh bạch cầu xảy ra khi tủy xương sản sinh quá nhiều tế bào bạch cầu bất thường. Các tế bào này không thực hiện được chức năng bảo vệ cơ thể mà còn cản trở quá trình tạo hồng cầu, tiểu cầu và bạch cầu khỏe mạnh. Bệnh được chia thành nhiều thể khác nhau, bao gồm bạch cầu cấp dòng lympho, bạch cầu mạn dòng lympho, bạch cầu cấp dòng tủy và bạch cầu mạn dòng tủy.

U lympho (Lymphoma)

Đây là dạng ung thư phát triển từ các tế bào lympho trong hệ bạch huyết - một phần quan trọng của hệ miễn dịch. U lympho thường biểu hiện bằng tình trạng hạch bạch huyết sưng to kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, sụt cân hoặc đổ mồ hôi đêm. Việc phát hiện sớm thông qua tầm soát giúp tăng cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả.

Đa u tủy xương (Multiple Myeloma)

Đa u tủy xương là bệnh lý ác tính xuất phát từ tế bào plasma trong tủy xương. Khi các tế bào này tăng sinh bất thường, người bệnh có thể gặp các vấn đề như đau xương, thiếu máu, suy giảm miễn dịch hoặc tổn thương thận. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là nhóm trên 60 tuổi.

Tầm soát ung thư máu mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe

Khi nào nên tầm soát ung thư máu?

Ung thư máu thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu và các triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thông thường khác. Chính vì vậy, không ít người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng hoặc bệnh đã bước sang giai đoạn tiến triển. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường của cơ thể và chủ động tầm soát ung thư máu khi cần thiết có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng sống.

Bạn nên sớm thăm khám chuyên khoa huyết học hoặc thực hiện tầm soát ung thư máu nếu xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện dưới đây:

Chảy máu cam tái diễn nhiều lần

Chảy máu cam là một trong những dấu hiệu có thể gặp ở người mắc ung thư máu, đặc biệt khi tình trạng này xảy ra thường xuyên, khó cầm máu hoặc không rõ nguyên nhân. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự suy giảm số lượng tiểu cầu, làm ảnh hưởng đến khả năng đông máu của cơ thể.

Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân

Những cơn sốt dai dẳng, tái phát nhiều lần hoặc kéo dài dù đã điều trị thông thường có thể là dấu hiệu cảnh báo bất thường của hệ tạo máu. Người bệnh thường kèm theo cảm giác mệt mỏi, suy nhược hoặc dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.

Xuất hiện các đốm xuất huyết dưới da

Các chấm đỏ hoặc tím nhỏ trên da, còn gọi là xuất huyết dưới da, thường xuất hiện ở tay, chân hoặc thân mình. Đây là biểu hiện khá điển hình của tình trạng giảm tiểu cầu - một bất thường thường gặp ở bệnh nhân ung thư máu.

Đau đầu kéo dài

Đau đầu thường xuyên, mức độ ngày càng tăng hoặc ít đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường có thể liên quan đến tình trạng thiếu máu kéo dài. Khi lượng hồng cầu suy giảm, não bộ không được cung cấp đủ oxy, dẫn đến cảm giác đau đầu, chóng mặt hoặc mất tập trung.

Đau nhức xương khớp

Nhiều bệnh nhân ung thư máu có biểu hiện đau tại các xương dài như cánh tay, cẳng chân hoặc vùng lưng, hông. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội hơn theo thời gian, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và vận động hàng ngày.

Khó thở, hụt hơi

Khi số lượng hồng cầu giảm, khả năng vận chuyển oxy của máu bị suy giảm khiến người bệnh dễ cảm thấy khó thở, hụt hơi khi vận động hoặc thậm chí ngay cả khi nghỉ ngơi. Đây là dấu hiệu không nên chủ quan, đặc biệt khi đi kèm với tình trạng xanh xao và mệt mỏi kéo dài.

Mệt mỏi kéo dài, sụt cân bất thường

Cảm giác kiệt sức dù không lao động nặng, giảm cân nhanh trong thời gian ngắn hoặc chán ăn kéo dài có thể là những tín hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề nghiêm trọng. Đây cũng là những triệu chứng thường gặp ở nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư máu.

Những ai nên chủ động tầm soát ung thư máu?

Ung thư máu có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi khác nhau và không phải lúc nào cũng biểu hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Mặc dù chưa xác định được chính xác nguyên nhân gây bệnh, các nghiên cứu cho thấy một số yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Những đối tượng dưới đây nên đặc biệt lưu ý và cân nhắc tầm soát ung thư máu định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ:

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư máu

Yếu tố di truyền được xem là một trong những nguy cơ liên quan đến sự phát triển của một số bệnh lý huyết học ác tính. Nếu trong gia đình có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc người thân từng mắc ung thư máu, bạn nên theo dõi sức khỏe thường xuyên và thực hiện các xét nghiệm cần thiết khi có chỉ định.

Người mắc các rối loạn về máu hoặc bệnh lý di truyền

Những người mắc một số bệnh lý về máu, suy giảm chức năng tủy xương hoặc các hội chứng di truyền như hội chứng Down có nguy cơ cao hơn so với cộng đồng chung. Việc thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm những bất thường trong hệ tạo máu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị nếu bệnh xuất hiện.

Người thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc bức xạ

Làm việc trong môi trường có hóa chất công nghiệp như benzen, thuốc trừ sâu, dung môi hữu cơ hoặc tiếp xúc với nguồn phóng xạ trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào máu và tủy xương. Nhóm đối tượng này nên chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư máu theo khuyến cáo của chuyên gia.

Người hút thuốc lá hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc

Thuốc lá chứa nhiều chất gây ung thư có khả năng ảnh hưởng đến hệ tạo máu. Không chỉ người hút thuốc trực tiếp mà những người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng có nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm cả ung thư máu.

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ làm tăng tỷ lệ mắc ung thư máu

Người có hệ miễn dịch suy giảm

Những người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, từng ghép tạng hoặc mắc các bệnh làm suy giảm miễn dịch có thể đối mặt với nguy cơ mắc một số dạng ung thư máu cao hơn bình thường. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu khi cần thiết là rất quan trọng.

Các phương pháp tầm soát ung thư máu hiện nay

Tầm soát ung thư máu giúp phát hiện sớm những bất thường trong hệ tạo máu, từ đó hỗ trợ chẩn đoán và điều trị kịp thời. Tùy vào tình trạng sức khỏe, triệu chứng lâm sàng và kết quả thăm khám ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp dưới đây.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu là bước đầu tiên và quan trọng trong quá trình tầm soát ung thư máu. Thông qua việc đánh giá số lượng và chất lượng của các thành phần như hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, bác sĩ có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường liên quan đến các bệnh lý huyết học.

Ngoài công thức máu toàn phần, một số xét nghiệm chuyên sâu khác có thể được thực hiện để đánh giá chức năng cơ quan và tìm kiếm các dấu hiệu nghi ngờ ung thư. Tuy nhiên, xét nghiệm máu chỉ mang tính chất sàng lọc ban đầu và chưa thể khẳng định chẩn đoán.

Chọc hút và sinh thiết tủy xương

Đây là kỹ thuật có giá trị cao trong chẩn đoán các bệnh ung thư máu. Mẫu tủy xương được lấy để kiểm tra sự hiện diện của các tế bào bất thường, đồng thời xác định loại bệnh và mức độ tiến triển.

Phương pháp này thường được chỉ định khi xét nghiệm máu cho thấy những thay đổi bất thường kéo dài hoặc khi bác sĩ nghi ngờ các bệnh lý như bệnh bạch cầu, đa u tủy xương hoặc một số rối loạn huyết học ác tính khác.

Sinh thiết hạch bạch huyết

Trong trường hợp người bệnh xuất hiện hạch sưng to kéo dài, hạch phát triển bất thường hoặc có các dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến hệ bạch huyết, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết hạch.

Mẫu mô hạch được lấy và phân tích dưới kính hiển vi nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh, đồng thời hỗ trợ phát hiện các dạng ung thư máu như lymphoma (u lympho) hoặc các bệnh ung thư khác liên quan đến hệ miễn dịch.

Siêu âm ổ bụng và các cơ quan liên quan

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh đơn giản, an toàn và không xâm lấn. Trong quá trình tầm soát ung thư máu, siêu âm giúp đánh giá kích thước và cấu trúc của các cơ quan như gan, lách, thận – những cơ quan thường bị ảnh hưởng khi bệnh tiến triển.

Ngoài ra, siêu âm còn có thể hỗ trợ định vị trong một số thủ thuật sinh thiết nhằm nâng cao độ chính xác.

Chụp X-quang

Chụp X-quang được sử dụng để khảo sát những thay đổi bất thường tại xương hoặc lồng ngực. Phương pháp này có thể giúp phát hiện các tổn thương liên quan đến tủy xương, tình trạng xâm lấn xương hoặc các biến chứng tại phổi do bệnh lý ác tính gây ra.

Mặc dù không phải là xét nghiệm đặc hiệu cho ung thư máu, X-quang vẫn đóng vai trò hỗ trợ trong quá trình đánh giá tổng thể.

Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp CT cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc bên trong cơ thể, giúp bác sĩ phát hiện tình trạng hạch bạch huyết to, tổn thương tại các cơ quan hoặc những dấu hiệu lan rộng của bệnh.

Đây là một trong những phương pháp được sử dụng phổ biến để đánh giá mức độ ảnh hưởng của ung thư máu đến các cơ quan khác nhau.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh có độ phân giải cao của các mô mềm. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc phát hiện các tổn thương tại não, tủy sống hoặc các mô mềm mà những phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác khó quan sát rõ.

Chụp PET/CT

PET/CT là kỹ thuật hiện đại kết hợp giữa chẩn đoán chức năng và hình ảnh giải phẫu. Phương pháp này cho phép phát hiện các tế bào ung thư đang hoạt động chuyển hóa mạnh, từ đó hỗ trợ đánh giá mức độ lan rộng của bệnh cũng như hiệu quả điều trị.

Trong nhiều trường hợp, PET/CT giúp bác sĩ xác định chính xác giai đoạn bệnh và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp hơn cho người bệnh.

Xét nghiệm máu là phương pháp cơ bản nhất trong tầm soát ung thư máu

Tầm soát ung thư máu giá bao nhiêu?

Chi phí tầm soát ung thư máu không có một mức giá cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Trên thực tế, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm phù hợp dựa trên tình trạng sức khỏe, triệu chứng lâm sàng và nguy cơ mắc bệnh của từng người. Vì vậy, tổng chi phí có thể khác nhau giữa các trường hợp.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến chi phí tầm soát ung thư máu bao gồm:

Loại xét nghiệm được chỉ định

Tùy vào mục đích kiểm tra ban đầu hay đánh giá chuyên sâu, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm như công thức máu toàn bộ, phết máu ngoại vi, xét nghiệm tủy xương, xét nghiệm miễn dịch hoặc xét nghiệm di truyền phân tử. Mỗi kỹ thuật có mức chi phí khác nhau.

Số lượng xét nghiệm cần thực hiện

Trong nhiều trường hợp, người bệnh cần kết hợp nhiều xét nghiệm để có kết quả đánh giá chính xác hơn. Càng thực hiện nhiều kỹ thuật chẩn đoán, tổng chi phí tầm soát sẽ càng tăng.

Tình trạng sức khỏe và nguy cơ bệnh lý

Những người có triệu chứng nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao có thể cần thêm các xét nghiệm chuyên sâu nhằm xác định nguyên nhân bất thường trong máu. Điều này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí tầm soát ung thư máu.

Cơ sở y tế thực hiện

Mức giá giữa các bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân hoặc trung tâm xét nghiệm có thể có sự chênh lệch. Ngoài ra, hệ thống trang thiết bị, đội ngũ chuyên gia và chất lượng dịch vụ cũng là những yếu tố tác động đến chi phí.

Xem thêm

• Xạ trị ung thư máu là gì? Có xạ trị được không và gồm phương pháp nào?
• Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư không​? Giải đáp thắc mắc
• Ghép tủy cho bệnh nhân ung thư máu​ sống được bao lâu?

Kết luận

Tầm soát ung thư máu đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các bất thường của hệ tạo máu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh. Hiện nay, nhiều phương pháp hiện đại như xét nghiệm công thức máu, phết máu ngoại vi, sinh thiết tủy xương, xét nghiệm miễn dịch và sinh học phân tử giúp chẩn đoán bệnh với độ chính xác cao.

Những người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường như mệt mỏi kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, nổi hạch, chảy máu bất thường… nên chủ động thăm khám và thực hiện tầm soát theo chỉ định của bác sĩ.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tầm soát ung thư máu có cần nhịn ăn không?

Phần lớn các xét nghiệm máu cơ bản không yêu cầu nhịn ăn. Tuy nhiên, một số xét nghiệm sinh hóa có thể cần nhịn ăn từ 8–12 giờ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Xét nghiệm máu tổng quát có phát hiện được ung thư máu không?

Xét nghiệm công thức máu (CBC) có thể phát hiện những bất thường về số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, từ đó gợi ý nguy cơ ung thư máu. Tuy nhiên, để chẩn đoán xác định cần kết hợp thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác.

Sinh thiết tủy xương có đau không?

Sinh thiết tủy xương thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ. Người bệnh có thể cảm thấy hơi khó chịu trong thời gian ngắn nhưng thủ thuật nhìn chung an toàn và ít gây đau.