Những đối tượng dễ mắc ung thư máu? Phòng ngừa như thế nào?

Ung thư máu là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm, có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tạo máu và hệ miễn dịch của cơ thể. Khác với nhiều loại ung thư khác hình thành khối u tại một cơ quan cụ thể, ung thư máu bắt nguồn từ tủy xương hoặc hệ bạch huyết, khiến các tế bào máu phát triển bất thường và dần lấn át những tế bào khỏe mạnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số ca mắc các bệnh ung thư huyết học đang có xu hướng gia tăng trên toàn cầu. Đáng chú ý, bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do ảnh hưởng của tuổi tác, di truyền, môi trường sống và nhiều yếu tố khác. Vậy ai là những đối tượng dễ mắc ung thư máu? Có thể phòng ngừa căn bệnh này bằng cách nào? Hãy cùng Thuốc Ung Thư tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Ung thư máu là gì?

Ung thư máu là nhóm bệnh ác tính xảy ra khi quá trình sản xuất và phát triển các tế bào máu trong tủy xương bị rối loạn. Khi đó, các tế bào bạch cầu bất thường sinh sôi mất kiểm soát, làm suy giảm chức năng của các tế bào máu khỏe mạnh như hồng cầu và tiểu cầu.

Khác với nhiều loại ung thư khác thường hình thành khối u tại một cơ quan cụ thể, ung thư máu phát triển trong hệ tạo máu và lưu thông khắp cơ thể thông qua dòng máu. Điều này khiến bệnh có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và hệ thống khác nhau.

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ung thư máu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, một số yếu tố được cho là có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:

Tiếp xúc thường xuyên với bức xạ hoặc nguồn phóng xạ liều cao.

• Làm việc trong môi trường chứa nhiều hóa chất độc hại như benzene, formaldehyde hoặc các dung môi công nghiệp.
• Rối loạn di truyền hoặc đột biến gen.
• Tiền sử điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị.
• Một số bệnh lý về máu và suy giảm miễn dịch kéo dài.

Ung thư máu là gì?

Dấu hiệu nhận biết ung thư máu

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của ung thư máu thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thông thường. Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây trong thời gian dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.

• Xuất hiện các chấm đỏ hoặc vết bầm trên da: Sự suy giảm số lượng tiểu cầu khiến khả năng đông máu bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể nhận thấy những chấm đỏ li ti dưới da, các mảng bầm tím xuất hiện bất thường dù không có va chạm rõ ràng.
• Đau đầu kéo dài: Khi lượng hồng cầu giảm, khả năng vận chuyển oxy đến não bị hạn chế. Điều này có thể gây đau đầu, chóng mặt, hoa mắt hoặc cảm giác choáng váng. Một số trường hợp còn kèm theo da nhợt nhạt và cơ thể suy nhược.
• Đau nhức xương và khớp: Đây là một trong những triệu chứng khá điển hình của ung thư máu. Các cơn đau có thể xuất hiện ở cột sống, xương dài, đầu gối hoặc cánh tay. Mức độ đau thường tăng dần theo tiến triển của bệnh.
• Nổi hạch bạch huyết: Người bệnh có thể sờ thấy các hạch ở cổ, nách hoặc bẹn. Những hạch này thường không gây đau nhưng tồn tại kéo dài và có xu hướng tăng kích thước theo thời gian.
• Cơ thể mệt mỏi, da xanh xao: Thiếu máu là tình trạng phổ biến ở bệnh nhân ung thư máu. Khi số lượng hồng cầu giảm, cơ thể không được cung cấp đủ oxy, dẫn đến cảm giác mệt mỏi, giảm sức bền, khó tập trung và da niêm mạc nhợt nhạt.
• Sốt tái phát hoặc nhiễm trùng thường xuyên: Các tế bào bạch cầu bất thường không thể thực hiện tốt chức năng bảo vệ cơ thể. Vì vậy, người bệnh dễ bị nhiễm khuẩn, sốt kéo dài hoặc tái phát nhiều lần mà không rõ nguyên nhân.
• Chảy máu cam hoặc chảy máu kéo dài: Số lượng tiểu cầu thấp làm giảm khả năng cầm máu. Người mắc ung thư máu có thể bị chảy máu cam thường xuyên, chảy máu chân răng hoặc xuất hiện tình trạng xuất huyết kéo dài sau những tổn thương nhỏ.
• Đau tức bụng và chán ăn: Khi bệnh tiến triển, gan hoặc lá lách có thể to lên do sự tích tụ của các tế bào bất thường. Người bệnh thường cảm thấy đầy bụng, ăn nhanh no, đau tức vùng bụng trên, buồn nôn hoặc giảm cảm giác thèm ăn.

Xuất hiện những đốm đỏ trên da khi mắc bệnh ung thư máu

Các loại ung thư máu phổ biến hiện nay

Ung thư máu là nhóm bệnh lý ác tính xuất phát từ các tế bào tạo máu hoặc hệ thống miễn dịch. Khi các tế bào máu phát triển bất thường, chúng có thể làm gián đoạn quá trình sản xuất tế bào máu khỏe mạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. Dựa trên vị trí khởi phát và đặc điểm tế bào ung thư, các loại ung thư máu thường được chia thành ba nhóm chính gồm bệnh bạch cầu, ung thư hạch và đa u tủy xương.

Bệnh bạch cầu (Leukemia)

Bệnh bạch cầu là một trong những dạng ung thư máu phổ biến nhất, xảy ra khi tủy xương sản xuất quá nhiều bạch cầu bất thường. Những tế bào này không thực hiện được chức năng bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus như bạch cầu khỏe mạnh, đồng thời lấn át sự phát triển của các tế bào máu bình thường.

Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người trưởng thành. Tùy theo tốc độ tiến triển và loại tế bào bị ảnh hưởng, bệnh bạch cầu được chia thành nhiều thể khác nhau như bạch cầu cấp tính và bạch cầu mạn tính. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây thiếu máu, nhiễm trùng tái diễn và xuất huyết nghiêm trọng.

Ung thư hạch (Lymphoma)

Ung thư hạch là bệnh ung thư phát sinh trong hệ bạch huyết – một bộ phận quan trọng của hệ miễn dịch. Hệ bạch huyết bao gồm các hạch bạch huyết, lá lách, tuyến ức và mạng lưới mạch bạch huyết trải rộng khắp cơ thể.

Bệnh xảy ra khi các tế bào lympho (bao gồm lympho B hoặc lympho T) bị đột biến và tăng sinh mất kiểm soát. Theo thời gian, các tế bào ung thư tích tụ tại hạch bạch huyết hoặc lan đến nhiều cơ quan khác, gây sưng hạch, sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm và sụt cân không rõ nguyên nhân.

Hiện nay, ung thư hạch được chia thành hai nhóm chính là Hodgkin và không Hodgkin, mỗi nhóm có đặc điểm tiến triển và phương pháp điều trị khác nhau.

Đa u tủy xương (Multiple Myeloma)

Đa u tủy xương là bệnh ung thư xuất phát từ tế bào plasma – một loại bạch cầu có nhiệm vụ sản xuất kháng thể giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh.

Khi tế bào plasma trở nên ác tính, chúng sinh sôi nhanh chóng trong tủy xương và tạo thành các ổ tế bào ung thư. Sự phát triển bất thường này không chỉ làm giảm khả năng miễn dịch mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc xương. Các tế bào ung thư có thể kích thích quá trình tiêu xương, khiến xương trở nên mỏng, yếu và dễ gãy hơn.

Người mắc đa u tủy xương thường gặp các triệu chứng như đau xương kéo dài, thiếu máu, suy giảm chức năng thận và tăng nồng độ canxi trong máu.

Xem thêm: Các loại ung thư máu phổ biến hiện nay và dấu hiệu nhận biết

Những đối tượng dễ mắc ung thư máu

Ung thư máu có thể xảy ra ở bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm người được đánh giá có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do yếu tố di truyền, môi trường sống hoặc tiền sử điều trị y khoa. Việc nhận biết sớm các đối tượng dễ mắc ung thư máu sẽ giúp chủ động theo dõi sức khỏe và thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Người từng điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị

Một số loại thuốc hóa trị và phương pháp xạ trị có thể làm tổn thương tế bào tủy xương hoặc gây ra những biến đổi trong vật chất di truyền của tế bào máu. Vì vậy, những người đã từng điều trị ung thư bằng các phương pháp này có nguy cơ phát triển các bệnh lý ung thư máu thứ phát cao hơn so với người bình thường.

Người có rối loạn di truyền

Các bất thường về gen hoặc nhiễm sắc thể được xem là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Chẳng hạn, người mắc hội chứng Down có tỷ lệ xuất hiện bệnh bạch cầu cao hơn so với cộng đồng chung. Ngoài ra, một số hội chứng di truyền hiếm gặp khác cũng có thể liên quan đến nguy cơ ung thư máu.

Người thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại

Môi trường làm việc chứa nhiều hóa chất công nghiệp là một trong những yếu tố nguy cơ đáng lưu ý. Đặc biệt, benzen – một hợp chất được sử dụng trong ngành hóa dầu và có mặt trong xăng dầu – đã được chứng minh có liên quan đến sự gia tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu. Những người làm việc trong các ngành công nghiệp hóa chất, sản xuất sơn, cao su hoặc lọc dầu cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp bảo hộ lao động.

Người hút thuốc lá

Thuốc lá không chỉ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư phổ biến như ung thư phổi, ung thư thanh quản hay các bệnh tim mạch mà còn có thể ảnh hưởng đến hệ tạo máu. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc hút thuốc lá kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu tủy cấp, một dạng ung thư máu nguy hiểm.

Những đối tượng dễ mắc ung thư máu

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư máu

Yếu tố gia đình cũng đóng vai trò nhất định trong nguy cơ mắc bệnh. Nếu trong gia đình từng có người được chẩn đoán ung thư máu, các thành viên khác có thể có nguy cơ cao hơn so với dân số chung. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa bệnh sẽ di truyền trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Việc khám sức khỏe định kỳ và tầm soát khi có dấu hiệu bất thường vẫn là biện pháp quan trọng để phát hiện bệnh sớm.

Người mắc ung thư máu sống được bao lâu?

Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm khi được chẩn đoán mắc ung thư máu là tiên lượng sống và khả năng điều trị của bệnh. Thực tế, thời gian sống của người bệnh không giống nhau ở tất cả các trường hợp mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại ung thư máu, giai đoạn phát hiện bệnh, độ tuổi, tình trạng sức khỏe tổng thể cũng như khả năng đáp ứng với phác đồ điều trị.

Nhờ những tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực huyết học - ung thư, tỷ lệ sống của bệnh nhân đã được cải thiện đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều phương pháp điều trị hiện đại như hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và ghép tế bào gốc đã giúp kéo dài thời gian sống, thậm chí đưa bệnh vào giai đoạn lui bệnh lâu dài ở nhiều trường hợp. Theo các thống kê y khoa quốc tế, tỷ lệ sống sau 5 năm của người mắc các bệnh ung thư máu hiện nay tương đối khả quan. Tuy nhiên, đây chỉ là những con số mang tính tham khảo và không thể áp dụng cho từng cá nhân cụ thể. Một số người bệnh có thể sống khỏe mạnh trong nhiều năm nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Điều quan trọng là người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh để nâng cao hiệu quả điều trị cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống.

Cách phòng ngừa ung thư máu

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra ung thư máu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc hạn chế các yếu tố nguy cơ và xây dựng lối sống khoa học có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh.

Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại

Một số hóa chất công nghiệp, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hoặc dung môi hóa học có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào máu. Vì vậy, cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động nếu thường xuyên làm việc trong môi trường có hóa chất.

Tránh phơi nhiễm bức xạ không cần thiết

Tiếp xúc với nguồn bức xạ liều cao trong thời gian dài có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý ác tính về máu. Người dân nên thực hiện các xét nghiệm hình ảnh có sử dụng tia X hoặc bức xạ theo chỉ định của bác sĩ.

Không hút thuốc lá

Thuốc lá chứa hàng nghìn chất độc hại có khả năng gây đột biến gen và làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, bao gồm cả ung thư máu. Việc từ bỏ thuốc lá mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể.

Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng

Một chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất chống oxy hóa giúp tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây hại và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tập luyện thể dục thường xuyên

Hoạt động thể chất đều đặn giúp nâng cao sức đề kháng, kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính. Mỗi người nên duy trì ít nhất 150 phút vận động mức độ vừa phải mỗi tuần.

Khám sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe thường xuyên giúp phát hiện sớm những bất thường trong công thức máu và các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý huyết học. Việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng sống của người bệnh.

Xem thêm

• Người mắc bệnh máu trắng sống được bao lâu?
• Ghép tủy cho bệnh nhân ung thư máu​ sống được bao lâu?
• Mắc bệnh ung thư máu có lây qua quan hệ không?

Kết luận

Ung thư máu là bệnh lý ác tính có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau, nhưng nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, người có tiền sử gia đình mắc bệnh, người thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại, bức xạ hoặc có hệ miễn dịch suy giảm. Việc hiểu rõ những đối tượng dễ mắc ung thư máu giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm. Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn ung thư máu, việc xây dựng lối sống lành mạnh, hạn chế các yếu tố nguy cơ và khám sức khỏe định kỳ có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như nâng cao hiệu quả điều trị.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, thiếu máu, sốt tái phát, nổi hạch hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Ai là đối tượng dễ mắc ung thư máu nhất?

Người cao tuổi, người có tiền sử gia đình mắc ung thư máu, người tiếp xúc với hóa chất độc hại, bức xạ, người hút thuốc lá và người suy giảm miễn dịch là những nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

2. Ung thư máu có di truyền không?

Phần lớn các trường hợp ung thư máu không di truyền trực tiếp. Tuy nhiên, một số yếu tố di truyền và hội chứng di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

3. Người trẻ tuổi có bị ung thư máu không?

Có. Ung thư máu có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em và thanh thiếu niên. Một số thể bệnh như bệnh bạch cầu cấp dòng lympho thường gặp ở trẻ nhỏ.