Nhận biết dấu hiệu đa u tủy xương sớm để điều trị kịp thời

Đa u tủy xương là một trong những bệnh lý ung thư huyết học thường gặp ở người lớn tuổi, nhưng các triệu chứng ban đầu lại khá âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý xương khớp thông thường. Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng như gãy xương bệnh lý, suy thận hoặc thiếu máu nặng, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society - ACS), đa u tủy xương chiếm khoảng 10% các bệnh ung thư huyết học và khoảng 1–2% tổng số các loại ung thư. Nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, thời gian sống của người bệnh đã được cải thiện đáng kể nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Chính vì vậy, việc nhận biết dấu hiệu đa u tủy xương ngay từ những biểu hiện đầu tiên có ý nghĩa rất quan trọng. Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư sẽ giúp bạn hiểu rõ về căn bệnh này, các dấu hiệu đa u tủy xương cảnh báo sớm cũng như thời điểm cần đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bệnh đa u tủy xương là gì?

Đa u tủy xương là một bệnh lý ác tính của hệ tạo máu, xảy ra khi các tế bào plasma trong tủy xương tăng sinh bất thường và mất khả năng kiểm soát. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 1–2% tổng số các bệnh ung thư, đây lại là một trong những bệnh huyết học ác tính thường gặp, chiếm hơn 17% các trường hợp ung thư máu. Bệnh chủ yếu được chẩn đoán ở người lớn tuổi và có xu hướng xuất hiện ở nam giới nhiều hơn nữ giới.

Ở người khỏe mạnh, tế bào plasma có nhiệm vụ sản xuất kháng thể giúp cơ thể chống lại vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh. Khi mắc đa u tủy xương, các tế bào này tăng sinh liên tục và tạo ra một lượng lớn protein miễn dịch bất thường (globulin miễn dịch đơn dòng). Sự tích tụ của các tế bào ác tính trong tủy xương không chỉ cản trở quá trình tạo máu bình thường mà còn làm tổn thương cấu trúc xương.

Theo thời gian, người bệnh có thể xuất hiện nhiều ổ tiêu xương, giảm mật độ xương, đau nhức kéo dài và tăng nguy cơ gãy xương bệnh lý ngay cả khi chỉ chịu những va chạm nhẹ. Ngoài ra, bệnh còn có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, gây thiếu máu, suy giảm miễn dịch và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây đa u tủy xương vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan đến các bất thường về gen, nhiễm sắc thể và sự rối loạn của hệ miễn dịch. Một số yếu tố như tuổi cao, tiền sử mắc các rối loạn tế bào plasma hoặc tiếp xúc lâu dài với một số hóa chất độc hại cũng được xem là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và thăm khám chuyên khoa khi có nghi ngờ đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán, điều trị và cải thiện tiên lượng cho người bệnh đa u tủy xương.

Cơ chế hình thành bệnh

Khi tế bào plasma trở thành tế bào ác tính, chúng sẽ:

• Sinh sản liên tục mà không chịu sự kiểm soát của cơ thể.
• Chiếm chỗ của các tế bào máu bình thường trong tủy xương.
• Tiết ra lượng lớn protein đơn dòng (Protein M) bất thường.

Sự tăng sinh này dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng:

• Giảm sản xuất hồng cầu gây thiếu máu.
• Giảm bạch cầu khiến cơ thể dễ nhiễm trùng.
• Giảm tiểu cầu làm tăng nguy cơ chảy máu.
• Phá hủy cấu trúc xương gây đau và gãy xương.
• Protein M tích tụ trong thận làm suy giảm chức năng lọc của thận.

Ngoài ra, các tế bào ung thư còn kích thích quá trình tiêu hủy xương diễn ra mạnh hơn quá trình tạo xương, khiến mật độ xương giảm nhanh và hình thành các tổn thương tiêu xương đặc trưng.

Vì sao cần nhận biết dấu hiệu đa u tủy xương từ sớm?

Điểm nguy hiểm nhất của đa u tủy xương là các triệu chứng ban đầu thường rất mờ nhạt.

Người bệnh có thể chỉ cảm thấy:

• Đau lưng nhẹ
• Mệt mỏi kéo dài
• Thiếu máu nhẹ
• Đau xương thoáng qua

Những biểu hiện này rất dễ bị quy cho tuổi tác, thoái hóa cột sống hoặc làm việc quá sức. Chính vì vậy, không ít bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.

Theo International Myeloma Foundation (IMF), nhiều trường hợp được phát hiện khi bệnh đã gây tổn thương xương hoặc suy giảm chức năng thận.

Các dấu hiệu đa u tủy xương thường gặp

Ở giai đoạn đầu, dấu hiệu đa u tủy xương thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý xương khớp hoặc tình trạng thiếu máu thông thường. Khi bệnh tiến triển, tế bào plasma ác tính tăng sinh trong tủy xương, đồng thời tạo ra lượng lớn protein bất thường gây tổn thương nhiều cơ quan như xương, thận và hệ miễn dịch.

Phần lớn người bệnh được phát hiện khi đã xuất hiện các triệu chứng liên quan đến tổn thương cơ quan đích. Một số trường hợp diễn tiến nhanh với các biến chứng nghiêm trọng như suy thận cấp hoặc chèn ép tủy sống, cần được chẩn đoán và điều trị khẩn cấp.

Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường ghi nhớ nhóm biểu hiện điển hình của bệnh theo tiêu chuẩn CRAB, bao gồm:

• C (Calcium elevation): Tăng calci máu.
• R (Renal insufficiency): Suy giảm chức năng thận.
• A (Anemia): Thiếu máu.
• B (Bone disease): Tổn thương xương.

Dưới đây là những dấu hiệu đa u tủy xương thường gặp nhất.

Thiếu máu kéo dài

Thiếu máu kéo dài cũng là một trong những dấu hiệu đa u tủy xương

Thiếu máu là một trong những biểu hiện xuất hiện sớm và phổ biến ở người mắc đa u tủy xương. Nguyên nhân chủ yếu là do tế bào u phát triển trong tủy xương, làm giảm khả năng sản xuất hồng cầu.

Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:

• Mệt mỏi kéo dài.
• Da và niêm mạc nhợt nhạt.
• Hoa mắt, chóng mặt.
• Khó thở khi gắng sức.
• Giảm khả năng lao động hoặc vận động.

Nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn bệnh nhân đã có thiếu máu ngay tại thời điểm được chẩn đoán và tình trạng này thường tiến triển nặng hơn nếu bệnh không được kiểm soát.

Đau xương và gãy xương bệnh lý

Đây là một trong những dấu hiệu đa u tủy xương đặc trưng nhất. Các tế bào u kích thích quá trình tiêu hủy xương, khiến mật độ xương giảm, hình thành các ổ tiêu xương và làm xương trở nên yếu, dễ gãy.

Đặc điểm cơn đau thường gồm:

• Đau nhiều ở cột sống, xương sườn, xương chậu, vai hoặc hông.
• Đau tăng khi vận động hoặc thay đổi tư thế.
• Ít gặp ở các xương dài của tay và chân.
• Có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Ở một số bệnh nhân, xẹp thân đốt sống khiến chiều cao giảm dần theo thời gian hoặc gây biến dạng cột sống. Khi xương quá yếu, chỉ một va chạm nhẹ cũng có thể dẫn đến gãy xương bệnh lý.

Suy giảm chức năng thận

Thận là cơ quan thường bị ảnh hưởng trong đa u tủy xương. Protein bất thường do tế bào plasma tiết ra có thể lắng đọng trong ống thận, gây tổn thương chức năng lọc. Ngoài ra, tăng calci máu cũng góp phần làm tình trạng suy thận trở nên nghiêm trọng hơn.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Creatinin máu tăng.
• Tiểu ít.
• Phù.
• Mệt mỏi.
• Giảm chức năng thận trên các xét nghiệm.

Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết thận nếu cần xác định chính xác nguyên nhân tổn thương.

Tăng calci máu

Sự phá hủy xương liên tục làm calci được giải phóng vào máu với lượng lớn, gây tăng calci máu.

Các triệu chứng có thể bao gồm:

• Khát nước nhiều.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Táo bón.
• Chán ăn.
• Tiểu nhiều.
• Mệt mỏi.
• Lú lẫn hoặc giảm ý thức khi calci tăng cao.

Đây là biến chứng cần được xử trí sớm vì có thể ảnh hưởng đến tim, thận và hệ thần kinh.

Biểu hiện thần kinh

Mặc dù không phải bệnh nhân nào cũng gặp, nhưng tổn thương thần kinh có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đã tiến triển.

Chèn ép tủy sống

Khi khối u hoặc đốt sống bị xẹp chèn ép tủy sống, người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau lưng dữ dội.
• Tê bì hoặc yếu hai chân.
• Khó đi lại.
• Rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện.

Đây là tình trạng cấp cứu. Việc chẩn đoán và điều trị sớm giúp giảm nguy cơ liệt vĩnh viễn.

Tổn thương rễ thần kinh

Các khối u cạnh cột sống hoặc xẹp đốt sống có thể chèn ép rễ thần kinh, gây đau lan từ lưng xuống chân hoặc cánh tay kèm cảm giác tê, ngứa ran.

Bệnh lý thần kinh ngoại biên

Một số bệnh nhân có biểu hiện:

• Tê bì bàn tay, bàn chân.
• Giảm cảm giác.
• Yếu cơ.
• Khó cầm nắm hoặc đi lại.

Tình trạng này đôi khi liên quan đến hiện tượng lắng đọng amyloid đi kèm.

Hội chứng tăng độ quánh máu

Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Máu trở nên đặc hơn bình thường do lượng protein bất thường tăng cao, có thể gây:

• Chảy máu cam.
• Mờ mắt.
• Đau đầu.
• Chóng mặt.
• Lú lẫn.
• Suy tim trong trường hợp nặng.

Người bệnh cần được điều trị khẩn cấp để giảm nguy cơ biến chứng.

Hội chứng tăng độ quánh máu gồm mờ mắt, đau đầu,..

Dễ mắc nhiễm trùng

Sự tăng sinh bất thường của tế bào plasma làm giảm khả năng tạo kháng thể bình thường, khiến hệ miễn dịch suy yếu. Bên cạnh đó, tổn thương xương và tình trạng suy kiệt cũng làm nguy cơ nhiễm trùng tăng cao.

Người bệnh thường dễ mắc:

• Viêm phổi.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Nhiễm trùng da.
• Các đợt nhiễm khuẩn tái phát nhiều lần.

Nếu xuất hiện sốt kéo dài, ho nhiều, khó thở hoặc các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị sớm.

Nhìn chung, dấu hiệu đa u tủy xương rất đa dạng và có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Khi xuất hiện tình trạng thiếu máu kéo dài, đau xương không rõ nguyên nhân, suy giảm chức năng thận hoặc nhiễm trùng tái diễn, người bệnh không nên chủ quan mà cần được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân. Việc nhận biết sớm dấu hiệu đa u tủy xương sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế biến chứng và cải thiện tiên lượng lâu dài.

Xem thêm

• Đa u tủy xương là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
• Phương pháp điều trị đa u tủy xương hiện nay bạn cần biết
• Bệnh đa u tủy xương sống được bao lâu? Cách kéo dài sự sống

Kết luận

Nhận biết dấu hiệu đa u tủy xương từ sớm là yếu tố quan trọng giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả và giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng nghiêm trọng như gãy xương bệnh lý, suy thận hay thiếu máu kéo dài. Nếu bạn xuất hiện các triệu chứng như đau xương dai dẳng, mệt mỏi không rõ nguyên nhân, thiếu máu, nhiễm trùng tái phát hoặc sụt cân bất thường, hãy chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

Mặc dù đa u tủy xương là bệnh lý ác tính, nhưng với những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị hiện nay, nhiều người bệnh có thể kiểm soát bệnh trong thời gian dài và duy trì chất lượng cuộc sống tốt. Việc khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người trên 60 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, là cách hiệu quả để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Dấu hiệu đa u tủy xương thường xuất hiện đầu tiên là gì?

Triệu chứng phổ biến nhất là đau xương kéo dài, đặc biệt ở cột sống, xương sườn hoặc khung chậu. Ngoài ra, người bệnh có thể mệt mỏi, thiếu máu hoặc đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân.

2. Đa u tủy xương có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hiện nay, đa u tủy xương chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn trong đa số trường hợp. Tuy nhiên, các liệu pháp hiện đại như thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và ghép tế bào gốc có thể giúp kiểm soát bệnh lâu dài và cải thiện thời gian sống.

3. Ai có nguy cơ mắc đa u tủy xương cao?

Bệnh thường gặp ở người trên 60 tuổi, nam giới, người có tiền sử MGUS, béo phì hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại.

4. Đa u tủy xương có di truyền hoặc lây nhiễm không?

Đa u tủy xương không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây từ người sang người. Bệnh cũng không di truyền trực tiếp, nhưng người có người thân mắc bệnh có thể có nguy cơ cao hơn một chút.