Ung thư biểu mô tế bào đáy: Nguyên nhân, đối tượng và cách điều trị

Ung thư biểu mô tế bào đáy là loại ung thư da phổ biến nhất trên thế giới và chiếm phần lớn các trường hợp ung thư da không hắc tố. Mặc dù bệnh thường phát triển chậm và ít di căn hơn so với nhiều loại ung thư khác, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối u có thể xâm lấn sâu vào các mô xung quanh, gây biến dạng khuôn mặt, tổn thương thần kinh, xương và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society), hàng triệu trường hợp ung thư biểu mô tế bào đáy được chẩn đoán mỗi năm. Tin vui là tỷ lệ điều trị thành công rất cao nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều người thường nhầm lẫn tổn thương ban đầu của bệnh với một vết trầy xước nhỏ, mụn kéo dài hoặc vùng da viêm thông thường. Điều này khiến quá trình chẩn đoán bị trì hoãn và làm tăng nguy cơ biến chứng. Vậy ung thư biểu mô tế bào đáy là gì, nguyên nhân nào gây bệnh, ai là người có nguy cơ cao và các phương pháp điều trị hiện nay mang lại hiệu quả ra sao?

Ung thư biểu mô tế bào đáy là gì?

Ung thư biểu mô tế bào đáy là một dạng ung thư da hình thành từ các tế bào đáy nằm ở lớp sâu nhất của biểu bì. Đây là những tế bào có nhiệm vụ tạo ra các tế bào da mới để thay thế cho các tế bào già cỗi và bị đào thải theo chu kỳ tự nhiên.

Khi các tế bào đáy phát triển bất thường và mất khả năng kiểm soát, chúng có thể tạo thành khối u ác tính trên da. Mặc dù đây là loại ung thư da phổ biến nhất hiện nay, nhưng tốc độ phát triển thường chậm và ít khi di căn đến các cơ quan khác. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối u vẫn có thể xâm lấn sâu vào các mô xung quanh, gây ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ.

Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, nhưng thường gặp nhất tại những vùng da thường xuyên tiếp xúc với tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời như mặt, da đầu, tai, cổ và cánh tay. Dấu hiệu ban đầu thường là các tổn thương da kéo dài không lành, nốt sần bất thường hoặc vùng da dễ chảy máu khi va chạm nhẹ.

Ung thư biểu mô tế bào đáy là bệnh ung thư da phổ biến

Các dạng ung thư biểu mô tế bào đáy thường gặp

Tùy theo đặc điểm tổn thương và mức độ phát triển, ung thư biểu mô tế bào đáy được chia thành nhiều thể khác nhau. Trong đó, ba dạng dưới đây là phổ biến nhất.

1. Ung thư biểu mô tế bào đáy dạng nốt

Đây là thể bệnh thường gặp nhất, chiếm khoảng 60% các trường hợp. Tổn thương ban đầu thường là một nốt nhỏ nổi trên bề mặt da, có màu hồng nhạt, màu da hoặc hơi trong như ngọc trai. Bề mặt nốt thường nhẵn bóng và có cảm giác chắc khi sờ vào.

Theo thời gian, vùng trung tâm của tổn thương có thể bị loét, đóng vảy hoặc chảy máu tái đi tái lại. Các mạch máu nhỏ nổi rõ trên bề mặt da cũng là dấu hiệu đặc trưng của dạng ung thư này.

2. Ung thư biểu mô tế bào đáy dạng lan bề mặt

Thể bệnh này chiếm khoảng 30% số ca mắc và thường xuất hiện ở người trẻ tuổi hơn so với các dạng khác. Vị trí tổn thương chủ yếu là thân mình, ngực, lưng hoặc vai.

Biểu hiện điển hình là các mảng da màu hồng hoặc đỏ, bờ rõ, bề mặt hơi bong vảy. Do hình ảnh lâm sàng khá giống bệnh chàm, viêm da hoặc vảy nến nên nhiều người dễ chủ quan và bỏ qua giai đoạn sớm của bệnh.

3. Ung thư biểu mô tế bào đáy dạng thâm nhiễm

Mặc dù chỉ chiếm khoảng 5–10% trường hợp, đây được xem là thể bệnh có tính xâm lấn cao hơn. Tổn thương thường xuất hiện dưới dạng mảng da màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, bề mặt cứng, giống mô sẹo và có ranh giới không rõ ràng.

Khác với các dạng thông thường, thể thâm nhiễm có khả năng lan sâu xuống các mô bên dưới và xâm lấn dọc theo các dây thần kinh tại chỗ. Điều này khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn và làm tăng nguy cơ tái phát nếu không được loại bỏ triệt để.

Nguyên nhân gây ung thư biểu mô tế bào đáy

Ung thư biểu mô tế bào đáy là dạng ung thư da phổ biến, xuất phát từ các tế bào đáy nằm ở lớp sâu của biểu bì. Bệnh hình thành khi các tế bào này bị tổn thương DNA, dẫn đến sự tăng sinh và phân chia mất kiểm soát. Nhiều yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:

Tiếp xúc kéo dài với tia cực tím (UV)

Tia UV từ ánh nắng mặt trời được xem là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương tế bào da. Việc thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp có thể làm tích lũy các tổn thương DNA theo thời gian, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ung thư da. Ngoài ánh nắng tự nhiên, tia UV từ các thiết bị tắm nắng nhân tạo cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tiền sử xạ trị

Những người từng điều trị bằng xạ trị có thể xuất hiện các tổn thương da tại vùng được chiếu xạ. Sau nhiều năm, các vùng da này có nguy cơ cao hơn trong việc phát triển thành ung thư biểu mô tế bào đáy.

Đặc điểm màu da

Người có làn da sáng màu, tóc vàng hoặc đỏ và mắt sáng thường có lượng sắc tố melanin thấp hơn. Do khả năng bảo vệ trước tác động của tia UV kém hơn, nhóm đối tượng này có nguy cơ mắc ung thư da cao hơn so với người có làn da sẫm màu.

Tuổi tác

Nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào đáy tăng dần theo tuổi. Nguyên nhân là do da đã tích lũy nhiều tổn thương từ môi trường trong suốt quá trình lão hóa, đồng thời khả năng phục hồi của tế bào cũng suy giảm theo thời gian.

Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình

Một số hội chứng di truyền hoặc tiền sử gia đình có người mắc ung thư da có thể làm tăng khả năng xuất hiện bệnh. Vì vậy, những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên chủ động theo dõi và kiểm tra da định kỳ.

Tiếp xúc với hóa chất độc hại

Tiếp xúc lâu dài với asen và một số hóa chất công nghiệp độc hại có thể làm tổn thương cấu trúc tế bào da. Đây là một trong những yếu tố được ghi nhận có liên quan đến sự hình thành các loại ung thư da, bao gồm ung thư biểu mô tế bào đáy.

Tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời làm tăng nguy cơ ung thư da

Dấu hiệu nhận biết ung thư biểu mô tế bào đáy

Ở giai đoạn đầu, ung thư biểu mô tế bào đáy thường tiến triển chậm và dễ bị nhầm lẫn với các tổn thương da thông thường. Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các biểu hiện sau:

• Xuất hiện nốt sần, mảng đỏ hoặc vùng da bất thường kéo dài không lành.
• Hình thành khối u nhỏ có bề mặt bóng, màu hồng nhạt, trắng ngọc trai hoặc hơi trong suốt.
• Tổn thương da có màu sẫm như nâu hoặc đen, dễ nhầm với nốt ruồi.
• Quan sát thấy các mao mạch nhỏ nổi rõ trên bề mặt khối u.
• Vùng da tổn thương thường xuyên ngứa, rát hoặc gây khó chịu.
• Xuất hiện vết loét tái đi tái lại, dễ chảy máu, rỉ dịch và lâu lành.
• Da đóng vảy hoặc bong tróc kéo dài dù đã được chăm sóc và điều trị thông thường.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc ung thư biểu mô tế bào đáy

Mặc dù ung thư biểu mô tế bào đáy là dạng ung thư da tiến triển chậm và ít khi di căn, nhưng bệnh vẫn có thể gây tổn thương nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người bình thường gồm:

Người trên 50 tuổi, đặc biệt là nam giới

Tuổi tác là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư da. Theo thống kê, bệnh thường xuất hiện ở nam giới trên 50 tuổi do quá trình tích lũy tổn thương từ tia cực tím (UV) trong nhiều năm.

Người thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời

Những người làm việc ngoài trời như nông dân, công nhân xây dựng, ngư dân hoặc nhân viên giao hàng thường xuyên tiếp xúc với tia UV. Đây được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến ung thư biểu mô tế bào đáy.

Người có làn da sáng màu hoặc dễ bị cháy nắng

Người có da trắng, tóc sáng màu, mắt xanh hoặc cơ địa dễ bị cháy nắng thường có lượng melanin bảo vệ da thấp hơn, khiến da dễ bị tổn thương trước tác động của ánh nắng mặt trời.

Người có tiền sử bệnh lý da hoặc ung thư da

Những người từng mắc ung thư da hoặc đang mắc các bệnh da mạn tính như lupus ban đỏ, chàm kéo dài, viêm da mạn tính... có nguy cơ phát triển các tổn thương ác tính trên da cao hơn.

Người có yếu tố di truyền

Một số hội chứng di truyền hiếm gặp như hội chứng Gorlin (Nevoid Basal Cell Carcinoma Syndrome), hội chứng Rombo hoặc các rối loạn di truyền liên quan khác có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh từ sớm.

Người suy giảm miễn dịch hoặc tiếp xúc với tác nhân độc hại

Người ghép tạng, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài hoặc thường xuyên tiếp xúc với bức xạ ion hóa, asen và các hóa chất độc hại cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao mắc ung thư biểu mô tế bào đáy.

Chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào đáy như thế nào?

Khi xuất hiện các tổn thương da bất thường như nốt sần kéo dài không lành, vết loét tái phát nhiều lần hoặc mảng da thay đổi màu sắc, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc ung bướu để được thăm khám sớm.

Các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng bao gồm:

Khám lâm sàng da

Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, kích thước, hình dạng, màu sắc và đặc điểm của tổn thương da. Đồng thời, người bệnh cũng được khai thác thông tin về tiền sử bệnh lý, nghề nghiệp, mức độ tiếp xúc ánh nắng và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Sinh thiết da

Sinh thiết là phương pháp quan trọng giúp xác định chính xác bản chất của tổn thương. Bác sĩ sẽ lấy một phần hoặc toàn bộ mẫu mô nghi ngờ để phân tích dưới kính hiển vi.

Kết quả mô bệnh học không chỉ giúp xác nhận chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào đáy mà còn hỗ trợ đánh giá mức độ xâm lấn, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp.

Các phương pháp điều trị ung thư biểu mô tế bào đáy hiện nay

Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước khối u, vị trí tổn thương, mức độ xâm lấn và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.

Phẫu thuật cắt bỏ tổn thương

Đây là phương pháp điều trị phổ biến nhất. Bác sĩ sẽ loại bỏ toàn bộ khối u cùng một phần mô lành xung quanh nhằm giảm nguy cơ tái phát và đảm bảo loại bỏ triệt để tế bào ung thư.

Phẫu thuật Mohs

Phẫu thuật Mohs là kỹ thuật hiện đại giúp kiểm tra từng lớp mô được cắt bỏ dưới kính hiển vi ngay trong quá trình phẫu thuật.

Ưu điểm của phương pháp này là bảo tồn tối đa mô lành, đồng thời đạt tỷ lệ loại bỏ hoàn toàn khối u rất cao. Mohs thường được chỉ định cho các tổn thương nằm ở vùng mặt, mũi, mí mắt hoặc những vị trí đòi hỏi tính thẩm mỹ cao.

Liệu pháp áp lạnh

Phương pháp này sử dụng nitơ lỏng để làm đông và phá hủy các tế bào ung thư. Áp lạnh thường phù hợp với những tổn thương nhỏ, nông và có nguy cơ thấp.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều có thể áp dụng, đặc biệt là các khối u nằm ở những vị trí phức tạp hoặc có nguy cơ tái phát cao.

Điều trị bằng laser

Laser sử dụng chùm tia năng lượng cao để loại bỏ mô bất thường trên da. Phương pháp này có thể được cân nhắc trong một số trường hợp chọn lọc nhằm giảm tổn thương mô xung quanh.

Xạ trị

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Phương pháp này thường được chỉ định cho người bệnh không phù hợp với phẫu thuật hoặc các trường hợp cần điều trị bổ trợ sau can thiệp ngoại khoa.

Bác sĩ sẽ sử dụng phương pháp sinh khiết để chân đoán bệnh

Xem thêm

• Ung thư da giai đoạn đầu: Dấu hiệu, tiên lượng sống và cách điều trị
• Ung thư da ở trẻ em là gì? Triệu chứng, điều trị và ngăn ngừa bệnh
• Ung thư tế bào hắc tố là gì? Nguyên nhân,chẩn đoán và cách phòng ngừa

Kết luận

Ung thư biểu mô tế bào đáy là loại ung thư da phổ biến nhất nhưng có tiên lượng rất tốt nếu được phát hiện và điều trị sớm. Mặc dù bệnh thường tiến triển chậm và hiếm khi di căn, việc chủ quan có thể khiến khối u xâm lấn sâu, gây tổn thương mô và ảnh hưởng đến thẩm mỹ cũng như chức năng của các cơ quan lân cận. Chủ động bảo vệ da khỏi tia UV, theo dõi những tổn thương bất thường trên da và thăm khám chuyên khoa da liễu khi cần thiết là những biện pháp quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tái phát. Nếu xuất hiện vết loét lâu lành, nốt sần bất thường hoặc tổn thương da thay đổi theo thời gian, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Ung thư biểu mô tế bào đáy có nguy hiểm không?

Có. Mặc dù bệnh hiếm khi di căn, khối u vẫn có thể xâm lấn và phá hủy các mô xung quanh nếu không được điều trị sớm.

Ung thư biểu mô tế bào đáy có chữa khỏi được không?

Có. Phần lớn trường hợp được phát hiện sớm có thể chữa khỏi hoàn toàn với tỷ lệ thành công rất cao.

Ung thư biểu mô tế bào đáy có lây không?

Không. Đây là bệnh ung thư phát sinh do đột biến tế bào da và không lây truyền từ người sang người.

Bệnh có tái phát sau điều trị không?

Có. Một số trường hợp có thể tái phát hoặc xuất hiện tổn thương mới, vì vậy người bệnh cần tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.